Αστική συγκρότηση στο Μοναστήρι – Οι Βλάχοι

 

ellinikoantartikomonastiri Αστική συγκρότηση στο Μοναστήρι   Οι Βλάχοι

Ελληνικό Αντάρτικο σώμα στο Μοναστήρι (φώτο: Συλλογή Γ. Μάθα)

Του Βασίλη Γούναρη

Αναπληρωτή Καθηγητή του Τμήματος Βαλκανικών Σπουδών ΑΠΘ στην Φλώρινα

Βλαχόφωνοι και σλαβόφωνοι

Είναι δύσκολο να πει κανεϋ πόσοι ήταν οι βλαχόφωνοι κάτοικοι του Μο­ναστηρίου στα τέλη του 19ου αιώνα. Ο πληθυσμός του αυξήθηκε σημαντικά από αφίξεις οικογενειών από τα άλ­λα ημιαστικά κέντρα της περιφέρειας, ιδιαίτερα μετά τη λειτουργία τns σιδη­ροδρομικής γραμμή με τη θεσσαλο­νίκη (1894) και την επιδείνωση των συνθηκών ασφάλεια* στην ύπαιθρο (1903). Από τα διαθέσιμα στοιχεία φαί­νεται άτι σε καμία περίπτωση οι Βλά­χοι δεν έφτασαν το τρίτο του συνολι­κού πληθυσμού τns πόλης, αλλά ξε­περνούσαν πάντοτε σταθερά το 50% των χριστιανών κατοίκων της. Η συ­ντριπτική τους πλειοψηφία χρησιμο­ποιούσε συστηματικά τη λατινογενή τους γλώσσα και ενίσχυε έτσι τα επι­χειρήματα όσων έβλεπαν to εγγενείς αδυναμίες του καθαρευουσιάνικου εκ­παιδευτικού συστήματος αλλά και αυ­τών που απαισιοδοξουσαν για τη βα­θύτερη πορεία του εξελληνισμού τους.

Οι υπόλοιποι χριστιανοί Μοναστηριώτες ηταν σχεδόν αποκλειστικά σλαβόφωνοι: ένας μάλλον περιορισμέvos κύκλος παλαιοτέρων και ευπορό­τερων οικογενειών, μια γενιά σπου­δαγμένων επαγγελματιών και πολύ περισσότεροι μικρέμποροι και εργάτες, ειδικευμένοι και ανειδίκευτοι, εποχιακοί και μόνιμοι, άνδρες και γυ­ναίκες από κάθε χωριό και κωμόπολη xns περιφέρεια. Η παρουσία και η απασχόληση τους στην πόλη -ειδικά των νεαρών γυναικών- διευκολυνόταν από την αδυναμία και την απροθυμία των ολιγομελών και ευπόρων βλάχι­κων οικογενειών να ασχοληθούν με έλα τα παραδοσιακά οικιακά καθήκο­ντα η τουλάχιστον με τα δυσκολότερα ή τα πλέον εξειδικευμένα με αυτά. Δι­ευκολυνόταν επίσης από to ευκαιρίες που δημιουργούσε στην αγορά εργασίας η οικιστική επέκταση xns πάλης και ο περιορισμός τns αυτοκστανάλωσns στο ελάχιστο. Τα βλάχικα σπίτια χωρίς συγγενικές προσβάσεις στα χω­ρία αγόραζαν σχεδόν όλα τα είδη δια­τροφής τους. δίνοντας έτσι ευκαιρία εργασιας σε ολόκληρη αλυσίδα μικρόκαταστηματαρχών. Αγρότες τηs περι­φέρειας μπορούσαν να παίξουν το ρό­λο των ενδιαμέσων στην προμήθεια ή και την αρχική επεξεργασία ειδών δια­τροφής και άλλων χρειωδών της αστι­κής κατοικίας.

Γύρω από την «καλλιμάρμαρη» ακρόπολη του Ελληνισμού χτίστηκαν εκατοντάδες χαμόσππα και μικρομά­γαζα. Οπλισμένοι με εργατικότητα, τόλμη και ολιγάρκεια αλλά με μεροκά­ματα της πείνας και χωρίς ασφαλή πλέον πρόσβαση στα χωριά τους, αντιπαθείς μάλλον στους βλάχους ερ­γοδότες, πελάτες και πιστωτές τους οι σλαβόφωνοι αυτοί δεν ηταν αδιάφο­ροι npos την κοινωνικό και εκπαιδευ­τική πρόνοια της βουλγάρικης εξαρχιxns εκκλησίας και πολιτικής που κέρ­διζε έδαφος την ίδια εποχή. Ούτε ήταν αδιάφοροι πpos τα σοσιαλιστικά κη­ρύγματα που κυκλοφορούσαν σε ορι­σμένους κύκλους της Εσωτερικής Μακεδονικης Επαναστατικής Οργάνωσης (ΕΜΕΟ). Η ένταξη στα βουλγαρικά κομιτάτα κι αν δεν δημιουργούσε πά­ντοτε τους ψυχικούς δεσμούς τους απαραίτητους για την αποδοχή μιας εθνικής συνείδησης, δημιουργούσε όμως σε πολλοΰς αγρότες, που ζούσαν μεταξύ χωριών και πόλεως, μεταξύ πα­ράδοσης και νεωτερισμού, μεταξύ εθνικής μόρφωσης και αγραμματοσϋvns την αίσθηση της αποστολής και της κοινωνικής αλληλεγγύης. Ηταν μια υποθήκη στην οποία η Βουλγαρία θα μπορούσε να επένδυσει και να υπολογίζει δικαιολογημένα άτι η κοινωνική άνοδος των χθεσινών αγρο­τών θα τους έφερνε αναπόφευκτα σε σύγκρουση με την καθεστηκυία εμπο­ρική και τραπεζική τάξη. σύγκρουση που θα ήταν αξιοποιήσιμη και σε εθνικό επίπεδο.

ellinikidiadilosimonastiri Αστική συγκρότηση στο Μοναστήρι   Οι Βλάχοι

Ελληνική διαδήλωση για το σύνταγμα στο Μοναστήρι

Οι Ελληνες Βλάχοι

Αντίθετα δυσκολότερη για τους έλλη­νες Βλάχους του Μοναστηρίου ήταν η συνεργασία μολονότι απαραίτητη, με τους σλαβόφωνουε και ακόμη περισ­σότερο ο συγχρωτισμός και ο προση­λυτισμός τους. Το ζητούμενο δεν ήταν μόνον ψυχολογικό, το ξεπέρα­σμα μιας αίσθησης κοινωνικής ανω­τερότητας. Ηταν και οικονομικό. Η συγκρότηση της δικής τους τάξης βα­σιζόταν παραδοσιακά στον έλεγχο του κεφαλαίου και της αγοράς. Αν με­τέβαλλαν τους όρους πίστωσης. δα­νειοδοτούσαν ή ευνοούσαν με οποιοδήποτε τρόπο την κοινωνική άνοδο των ομόδοξων τους σλάβων αγροτών, με τελική ανάλυση υπονόμευαν τη δική τους παράδοση και το δικό τους συμφέρον. Ομως. από τη στιγμή που η έξωθεν παρέμβαση των εθνικών κρατών στις διαδικασίες κοινωνικής ανόδου στην τουρκοκρατούμενη Μακεδονία είχε εκκινήσει, η εμμονή στη διατήρηση της πολιτισμικής ιεραρχίας με τους Βλάχους στην κορυφή, υπονόμευε τα Ελληνικά συμφέροντα στην ύπαιθρο. Δεν είναι παράδοξο ότι οι Μοναστηριώτες αστοί είδαν τη δική τους συνεισφορά και είσοδο στον χώρο του εθνικισμού συναρτημένη με τις εκπαιδευτικές διαδικασίες και κατά δεύτερο λόγο με την κοινωνική πρόνοια Ο τρόπος αυτός συνεισφοράς ήταν απόλυτα συμβατός με τα δικά τους κοινωνικά και ιδεολογικά πρότυπα αλλά και με το μεταβαλλόμενο ρόλο των γυναικών στις πόλεις. Ομως η κλασσική εκπαίδευση των Μοναστηριωτών και των Μοναστηριωτισσών δύσκολα έβρισκε πρακτική εφαρμογή στην ύπαιθρο. Η θεωρητική εκπαίδευση μεγιστοποιούσε την αίσθηση της κοινωνικής και πολιτισμικής απόστασης των χωριών από τις πόλεις. Και η απόσταση αυτή. άδι-
κα στο Μοναστήρι, ήταν ιδιαίτερα αισθητή. Αν η εθνική επιτροπή της πόλης πίστευε, όπως λέγει ο Μόδης, ότι είχε στο χέρι (από εθνικής, βέβαια, απόψεως) τους μετανασιεύοντες χωρικούς, μέσω του ελέγχου των χρεών τους, έσφαλε ανεπανόρθωτα γιατί
αποδεδειγμένα τους απομάκρυνε ψυχικά από την ελληνική ιδέα. Είναι όμως άδικο, παραβλέποντας τις ιδιαιτερότητες της εποχής, να κρίνουμε εκ των υστέρων ότι οι Βλάχοι αστοί του Μοναστηρίου θα έπρεπε να είχαν κατάστρεψει συθέμελα την κοινωνία τους. για να ικανοποιήσουν τα ελληvικά πατριωτικά πρότυπα και να εξυπηρετήσουν τα εθνικά συμφέροντα ενός κράτους που εν τέλει γνώρισαν μόνον ως πρόσφυγες.

Καθημερινή 19 Αυγούστου 2001

Related posts:

Want more of this? See these Posts:

  1. Πιέζουν οι Αλβανοί της ΠΓΔΜ για λύση στο θέμα της ονομασίας
  2. Νέα σημαντικά αρχαιολογικα ευρήματα φέρνουν στο φως οι ανασκαφές στη Βεργίνα
  3. Ακυρώνονται οι εκδηλώσεις στο εξωτερικό για τον εορτασμό της 25ης Μαρτίου
  4. Πιέζουν για άμεση λύση στο Σκοπιανό οι ΗΠΑ
  5. Συνεχίζονται οι προκλήσεις από το Γεν. Προξενείο της πΓΔΜ στο Τορόντο
Comments