H Γλώσσα των Αρχαίων Μακεδόνων

 

alex makedon H Γλώσσα των Αρχαίων Μακεδόνων

Η Γλώσσα των Μακεδόνων

Τί γλώσσα μιλούσαν αυτοί οι «Μακεδόνες»; Το ίδιο το όνομα τους είναι Ελληνικό και στην ρίζα και στην κατάληξη του. Κατά πάσα πιθανότητα σημαίνει «ορεσείβιοι», και μπορούμε να το συσχετίσουμε με Ελληνικές φυλετικές ονομασίες όπως «Ορέσται» και Ορείται», που σημαίνουν «άνθρωποι των βουνών». Η φημολογούμενη ως παλαιότερη μορφή «Μακέται» έχει την ίδια ρίζα, που σημαίνει «ψηλός», όπως στο Ελληνικό επίθετο μακεδνός ή το ουσιαστικό μακός. Η γενεαλογία των επωνύμων προγόνων, που καταγράφει ο Ησίοδος, είναι σχετική με το ζήτημα της Ελληνικής γλώσσας.


Πρώτα, ο Ησίοδος φέρει τον Μακεδόνα ως αδελφό του Μάγνητα και, καθώς γνωρίζουμε από επιγραφές ότι οι Μαγνήτες μιλούσαν την Αιολική διάλεκτο της Ελληνικής γλώσσας, έχουμε την προδιάθεση να υποθέσουμε ότι οι Μακεδόνες μιλούσαν την Αιολική διάλεκτο.

Δεύτερον, ο Ησίοδος έφερε τον Μακεδόνα και τον Μάγνητα ως πρώτα εξαδέλφια με τους τρεις γιους του Έλληνα —τον Δώρο, τον Ξούθο και τον Αίολο— που ήταν οι ιδρυτές των τριών διαλέκτων της Ελληνικής γλώσσας, δηλαδή της Δωρικής, της Ιωνικής και της Αιολικής. Ο Ησίοδος δεν θα είχε καταγράψει αυτήν την συγγένεια εάν δεν πίστευε, πιθανόν κατά τον έβδομο αιώνα, ότι οι Μακεδόνες ήταν Ελληνόφωνος λαός.

Το επόμενο στοιχείο προέρχεται από την Περσία. Στις αρχές του έκτου αιώνα, οι Πέρσες περιέγραφαν τους φόρου υποτελείς λαούς της Ευρωπαϊκής τους επαρχίας και ένας από τους λαούς αυτούς ήταν οι «γιάουνα τακαμπάρα», που σημαίνει «οι Έλληνες που φορούν καπέλλο». Στην επαρχία αυτή υπήρχαν Έλληνες από τις διάσπαρτες Ελληνικές πόλεις-κράτη, αλλά είχαν διαφορετικές καταγωγές και δεν είχαν ένα κοινό είδος καπέλλου ως διακριτικό τους στοιχείο. Οι Μακεδόνες όμως φορούσαν ένα καπέλλο που τους διέκρινε, την καυσία. Συμπεραίνουμε λοιπόν ότι οι Πέρσες θεωρούσαν τους Μακεδόνες ως Ελληνόφωνους.

Τέλος, κατά τον ύστερο πέμπτο αιώνα ένας Έλληνας ιστορικός, ο Ελλάνικος, επισκέφθηκε την Μακεδονία και τροποποίησε την γενεαλογία του Ησιόδου, κάνοντας τον Μακεδόνα όχι εξάδελφο αλλά γιο του Αιόλου, κατατάσσοντας έτσι ακλόνητα τον Μακεδόνα και τους απογόνους του στον Αιολικό κλάδο της Ελληνόφωνης οικογένειας.

Ο Ησίοδος, η Περσία και ο Ελλάνικος δεν είχαν κάποιο κίνητρο για να κάνουν ψευδείς δηλώσεις σχετικά με την γλώσσα των Μακεδόνων, οι οποίοι εκείνη την εποχή ήταν λαός ταπεινός και κάθε άλλο παρά ισχυρός. Οι μαρτυρίες τους, ανεξάρτητη η μία από την άλλη, πρέπει να γίνουν αποδεκτές χωρίς αμφισβητήσεις. Παρ’ όλα αυτά, οι περισσότεροι ερευνητές δεν έχουν την ίδια γνώμη. Αγνοούν ή αδυνατούν να αξιολογήσουν τα στοιχεία που παρέθεσα και αντ’ αυτών στρέφονται σε «Μακεδόνικες» λέξεις ή ονόματα ή/και σε φιλολογικές αναφορές. Οι φιλόλογοι μελέτησαν λέξεις που αναφέρονται σε αρχαία λεξικά ή γλωσσάρια ως «Μακεδόνικες», χωρίς όμως να καταλήξουν σε κάποιο συμπέρασμα. Και αυτό επειδή κάποιες από αυτές είναι καθαρά Ελληνικές και κάποιες καθαρά μη Ελληνικές. Αυτό δεν πρέπει να μας εκπλήσσει: καθώς η Μακεδόνικη επικράτεια επεκτεινόταν, οι Μακεδόνες επικάλυπταν και ζούσαν μαζί με λαούς που μιλούσαν Ιλλυρικά, Παιονικά, Θρακικά κα Φρυγικά και ασφαλώς δανείστηκαν από αυτούς λέξεις που προκάλεσαν την περιέργεια των λεξικογράφων και των γλωσσαριογράφων. Κατά την γνώμη μου, οι φιλολογικές μελέτες δεν καταλήγουν σε κάποιο στερεό συμπέρασμα.

Οι πιο σημαντικές είναι οι τοπωνυμίες της αρχικής κοιτίδας των Μακεδόνων. Σχεδόν όλες είναι Ελληνικές: Πιερία, Λεβαία, Ηράκλειον, Δίον, Πέτρα, Λείβηθρον, Αιγές, Αιγύνιον, Ακήσαι, Ακησαμέναι- οι ποταμοί Ελικών, Αίσων, Λεύκων, Βάφυρας, Σάρδων, Ελπηός, Μίτυς- η Ασκουρίς λίμνη και η επαρχία Λάπαθος. Τα ονόματα των βουνών Όλυμπος και Τιτάριον πιθανόν να είναι προελληνικά- η τοπωνυμία Έδεσσα, η αρχαιότερη ονομασία της τοποθεσίας όπου ιδρύθηκαν οι Αιγές, καθώς και ο ποταμός της Ασκορδος, ήταν Φρυγικές. Οι θεότητες που λάτρευαν οι Μακεδόνες καθώς και τα ονόματα που έδιναν στους μήνες ήταν κυρίως Ελληνικά και δεν υπάρχει καμμία αμφιβολία ότι δεν ήταν αποτέλεσμα μεταγενέστερων δανείων.

Κατά τους Έλληνες συγγραφείς πριν από την Ελληνιστική περίοδο, οι Μακεδόνες ήταν «βάρβαροι». Ο όρος αναφέρεται στον τρόπο που ζούσαν και στους θεσμούς τους, που ήταν θεσμοί ενός έθνους και όχι μιας πόλης-κράτους, και δεν αναφέρεται στην γλώσσα τους. Αυτό είναι κάτι που μπορούμε να το δούμε στην περίπτωση της Ηπείρου. Ο Θουκυδίδης αποκαλούσε τις εκεί φυλές «βαρβαρικές». Επιγραφές όμως που βρέθηκαν στην Ήπειρο έχουν αποδείξει πέρα από κάθε αμφιβολία ότι οι Ηπειρωτικές φυλές της εποχής του Θουκυδΐδη μιλούσαν Ελληνικά και χρησιμοποιούσαν Ελληνικά ονόματα. Τον επόμενο αιώνα, Ο όρος «βάρβαρος» ήταν μονάχα ένας από τους μειωτικούς χαρακτηρισμούς που χρησιμοποιούσε ο Δημοσθένης κατά tου Φιλίππου του Μακεδόνα.

Σε αποσπάσματα που αναφέρονται στους Μακεδόνες στρατιώτες του Μεγάλου Αλεξάνδρου και των πρώτων διαδόχων του γίνεται μνεία μιας Μακεδόνικης διαλέκτου, σαν αυτή που πιθανόν να μιλούσαν στην αρχική Μακεδονική κοιτίδα. Σε ένα τέτοιο περιστατικό ο Αλέξανδρος «κάλεσε τους φρουρούς του Μακεδονιστί, καθώς αυτό [δηλαδή, η χρήση της Μακεδόνικης] ήταν ένδειξη (ούμβολον) ότι υπήρχε σοβαρή αναταραχή». Υπό κανονικές συνθήκες ο Αλέξανδρος και οι στρατιώτες του μιλούσαν την κοινή Ελληνική, και αυτή ήταν η γλώσσα που διδάσκονταν οι Πέρσες που πολεμούσαν στο πλευρό των Μακεδόνων. Η εντολή του Αλεξάνδρου Μακεδονιστί ήταν λοιπόν μοναδική, καθώς όλες οι άλλες εντολές δίνονταν στην κοινή. Μπορεί να εξηγηθεί ικανοποιητικά ως εντολή που δόθηκε σε ευρεία διάλεκτο, όπως σε ένα Σκωτικό σύνταγμα ένας Σκώτος αξιωματικός που συνήθως μιλάει την καθομιλουμένη Αγγλική μπορεί να δώσει μία εντολή για κάποιο συγκεκριμένο σκοπό σε ευρεία Σκωτική διάλεκτο.

Η χρήση αυτής της διαλέκτου ανάμεσα τους ήταν χαρακτηριστικό των Μακεδόνων στρατιωτών του Βασιλικού Στρατού (και όχι των αξιωματικών τους). Αυτό το σημείο φαίνεται καθαρά στην —όχι καθεαυτή αξιόπιστη— αναφορά της δίκης ενός Μακεδόνα αξιωματικού ενώπιον μιας Συνέλευσης Μακεδόνων, κατά την οποία ο αξιωματικός (ο Φιλώτας) έγινε αντικείμενο χλευασμών επειδή δεν χρησιμοποιούσε την διάλεκτο. Το 321, όταν ένας μη Μακεδόνας στρατηγός, ο Ευμένης, θέλησε να έλθει σε επαφή με μια εχθρική ομάδα Μακεδόνων πεζικάριων, έστειλε έναν Μακεδόνα να τους μιλήσει στην Μακεδόνικη διάλεκτο, ώστε να κερδίσει την εμπιστοσύνη τους. Κατόπιν, αυτοί και άλλοι Μακεδόνες στρατιώτες που υπηρετούσαν τον Ευμένη, του εξέφρασαν την αγάπη τονς ζητωκραυγάζοντας τον Μακεδονιστί“. Από εκείνη τη στιγμή, τον θεωρούσαν δικό τους. Όπως παρατήρησε ο Κούρτιος, «ούτε ένας άνδρας ανάμεσα στους Μακεδόνες θα μπορούσε να αποχωριστεί από μία κουκκίδα των εθίμων των προγόνων του». Η χρήση αυτής της διαλέκτου ήταν ένας τρόπος για να εκφράσουν οι Μακεδόνες τον ξεχωριστό τους χαρακτήρα από τον κόσμο που αντιπροσώπευαν οι Ελληνικές πόλεις-κράτη.

“Το Μακεδονικό κράτος” N.G.L Hammond σελ. 39-41

Related posts:

Want more of this? See these Posts:

  1. Κοινά στοιχεία της γλώσσας των Καλάς των Ιμαλάϊων με την αρχαία ελληνική γλώσσα
  2. Le Figaro: H γλώσσα των Σκοπίων είναι Βουλγαρική Διάλεκτος!!!!
  3. Απόγονοι των αρχαίων Ιώνων οι …Τούρκοι
  4. Κρατική και όχι μακεδονική η γλώσσα των Σκοπίων
  5. Το πουγκί των αρχαίων Μακεδόνων
Comments