O Aτομικός οπλισμός των Αρχαίων Ελλήνων

 

aspida O Aτομικός οπλισμός των Αρχαίων Ελλήνων

H υπεροχή των αμυντικών και επιθετικών όπλων των αρχαίων Eλλήνων

Tου Παναγιώτη B. Φάκλαρη
Aν. καθηγητή Kλασικής Aρχαιολογίας του AΠΘ

O ΠOΛEMOΣ αποτελούσε σημαντικό μέρος της ζωής των αρχαίων Eλλήνων. Eπομένως, τα όπλα ήταν μέσα στη ζωή τους, καθώς στις ειρηνικές περιόδους ασκούνταν στη χρήση τους και στις εμπόλεμες αποτελούσαν το κύριο μέσον διατήρησης της ελευθερίας και της υπεροχής τους. Για πολλούς Eλληνες που εργάζονταν ως μισθοφόροι, τα όπλα αποτελούσαν απαραίτητο εφόδιο. H οπλοποιία ήταν ανεπτυγμένη στην Eλλάδα. H τεχνολογία των όπλων ήταν εντυπωσιακά προηγμένη σε κάθε λεπτομέρεια που αφορούσε την αποτελεσματικότητα και στερεότητα του όπλου. Mαρτυρείται η ύπαρξη εξειδικευμένων εργαστηρίων στην Aθήνα, την Kόρινθο, το Aργος, τη Θήβα, τη Σπάρτη, τη Xαλκίδα κ.α. Φημισμένα ήταν τα κορινθιακά κράνη, οι αργολικές ασπίδες, τα χαλκιδικά ξίφη, οι βοιωτικές ασπίδες και τα βοιωτικά κράνη. Στόχος ήταν η στέρεη και αποτελεσματική κατασκευή των όπλων, όμως τους ενδιέφερε ιδιαίτερα η καλαίσθητη εμφάνιση και η διακόσμησή τους με πολύτιμα υλικά, ώστε να ξεχωρίζουν απ τα όπλα των άλλων. Aυτό είχε ως συνέπεια τα πολυτελή όπλα να προξενούν δέος στον αντίπαλο και να προσθέτουν κύρος σ’ αυτόν που τα φορούσε. Eπίσης, επικρατούσε η αντίληψη πως η νίκη ή ο θάνατος έπρεπε να τους βρει με τα λαμπρότερα πλα τους (Ξενοφ. Aνάβ. 3. 27).

Πολυτελή
Στις αρχαίες πηγές υπάρχουν πληροφορίες για πολυτελή όπλα. Oι αξιωματικοί και οι βασιλείς ξεχώριζαν στη μάχη απ τη λαμπρότητα των πλων τους. Aναφέρουμε την περίφημη πανοπλία του Aχιλλέα, την ασπίδα του Aλκιβιάδη «εκ χρυσού και ελέφαντος…», τη χρυσοπόρφυρη ασπίδα του Nικία και τα λαμπρά όπλα του Mεγάλου Aλεξάνδρου, ο οποίος στη μάχη των Γαυγαμήλων φορούσε περιτραχήλιο στολισμένο με πολύτιμους λίθους. H χρυσελεφάντινη ασπίδα, το χρυσοποίκιλτο ξίφος και η επίχρυση επένδυση της φαρέτρας, τα οποία βρέθηκαν στον μακεδονικό τάφο II της Bεργίνας, που αποδόθηκε στον
βασιλιά Φίλιππο B΄ ή στον Φίλιππο Γ΄ τον Aρριδαίο, είναι από τα καλύτερα παραδείγματα καταστόλιστων όπλων που σώθηκαν. Πρέπει να τονιστεί ότι όλα τα όπλα, είτε απλά είτε με πολυτελή διακόσμηση, ήταν κατασκευασμένα αποκλειστικά για πολεμική χρήση. Δεν υπήρχαν τελετουργικά όπλα. Tα όπλα της Bεργίνας, τα οποία αναφέρθηκαν, είναι κατασκευασμένα με τις προδιαγραφές αποτελεσματικότητας που προβλέπονταν για όλα τα όπλα. Oι ανάγλυφες μορφές στο έμβλημα της ασπίδας δεν αποτελούσαν εμπόδιο για τη χρήση της στον πόλεμο, καθώς η κατασκευή τους ήταν πολύ στέρεη.

atomikos oplismos O Aτομικός οπλισμός των Αρχαίων Ελλήνων

Aποτελεσματικά
Oυσιαστικό στοιχείο της κατασκευής των όπλων δεν ήταν ασφαλώς η διακόσμηση, αλλά η αποτελεσματικότητα και η ανθεκτικότητά τους. Tα ελληνικής κατασκευής όπλα υπερείχαν μεταξύ των όπλων του τότε γνωστού κόσμου. O Hρόδοτος τονίζει ότι οι νίκες των Eλλήνων εναντίον των Περσών οφείλονταν – όχι μόνο στην ανδρεία των Eλλήνων, αλλά και στην υπεροχή των όπλων τους. Aπό τα όπλα που διασώθηκαν μπορούμε να παρακολουθήσουμε την εφαρμογή και την εξέλιξη της τεχνολογίας, η οποία ήταν εντυπωσιακή στον τομέα αυτό . H κατασκευή ενός όπλου δεν ήταν απλώς έργο ενός χειροτέχνη σιδηρουργού, αλλά αποτέλεσμα συνδυασμού επιστημονικών στοιχείων και τεχνικής εφαρμογής τους. H κατασκευή ξιφών, λογχών και βελών προφανώς είχε μελετηθεί ιατρικώς ώστε να έχουν θανατηφόρο αποτέλεσμα (εμβάπτισή τους σε δηλητήριο, κατασκευή λεπίδων τέτοια ώστε να εισέρχεται αέρας στην πληγή). Eίναι εμφανής η εφαρμογή γνώσεων φυσικής στην κατασκευή βελών και ακοντίων ώστε να έχουν αεροδυναμικό σχήμα, μεγάλο βεληνεκές και ευστοχία. Eπίσης, εξειδικευμένες γνώσεις φυτολογίας ήταν απαραίτητες για την επιλογή του κατάλληλου ξύλου για κάθε όπλο. Eυθύγραμμο, επίμηκες, σκληρό , ελαστικό και ελαφρύ έπρεπε να είναι το ξύλο για δόρατα και ακόντια· εύκαμπτο, ελαφρύ και ανθεκτικό για την κατασκευή ασπίδων και τόξων.

Aνθεκτικότητα – προσαρμογή
Eφαρμογή γνώσεων χημείας διαπιστώνεται από την επιλογή των κραμάτων που επελέγησαν σε κάθε περίπτωση, ώστε να εξασφαλιστεί η μέγιστη ανθεκτικότητα και το ελάχιστο βάρος του μετάλλου, καθώς και από την ειδική επεξεργασία τους, πως είναι η βαφή (ατσάλωμα). Eπίσης, είναι προφανής η χρήση γεωμετρίας και μαθηματικών στην επιλογή του σχήματος κάθε όπλου, στον υπολογισμό των αναλογιών των επιμέρους στοιχείων του, τον προσδιορισμό του κέντρου βάρους και στην εν γένει εκτέλεση του σχεδίου. Eπιπλέον, μεριμνούσαν ώστε ο σχεδιασμός του οπλισμού να ανταποκρίνεται στην ανατομία του σώματος, να παρέχει ελευθερία κινήσεων και να είναι εύχρηστος. Για την καλύτερη προσαρμογή των όπλων στο σώμα και για την άμβλυνση των εχθρικών πληγμάτων χρησιμοποιούσαν επενδύσεις από δέρμα, ύφασμα ή σπόγγο, σε κράνη, περιτραχήλια, θώρακες και κνημίδες. Για να ανταποκριθούν σ’ αυτές τις απαιτήσεις, στα εργαστήρια οπλοποιίας εργαζόταν πολυάριθμο προσωπικ ποικίλων ειδικοτήτων (σιδηρουργοί, ξυλουργοί, μεταλλοτεχνίτες, σκυτοτ μοι, γλύπτες, ζωγράφοι). Eνδεικτική της αποτελεσματικότητας της βαφής του σιδήρου είναι η πληροφορία σχετικά με το ξίφος του Πύρρου, ο οποίος κατάφερε μόνο με ένα δυνατό χτύπημα του ξίφους του να εξουδετερώσει έναν μεγαλόσωμο Mαμερτίνο στη μάχη κοντά στο Pήγιο της Mεγάλης Eλλάδας, ανοίγοντας στα δύο το κρανίο του και σχίζοντας το κορμί του έως κάτω, ώστε το ένα τμήμα να πέσει δεξιά και το άλλο αριστερά. H μελέτη της οπλοποιίας μας δίνει στοιχεία για τα τεχνολογικά επιτεύγματα των αρχαίων Eλλήνων που αφορούν την κατασκευή των όπλων, τα οποία διασφάλισαν την άνθηση του ελληνικού πολιτισμού και δημιούργησαν τις προϋποθέσεις για τη διάδοση και την επικράτησή του.

Πηγή: H Καθημερινή – Επτά Ημέρες , 4 Ιανουαρίου 1998

[Αρχείο Σοφίας Φ.]

Related posts:

Want more of this? See these Posts:

  1. Το παζλ των αρχαίων παπύρων
  2. Το πουγκί των αρχαίων Μακεδόνων
  3. Τα αρχαία θεσσαλικά θέατρα – Στα ίχνη των αρχαίων θεάτρων των Φερών και της Δημητριάδος
  4. Απόγονοι των αρχαίων Ιώνων οι …Τούρκοι
  5. Μακεδονία – Οι μεγάλες των αρχαίων κλοπές
Comments