Ιωάννης Δασκαλογιάννης – Η Κρητική Επανάσταση του 1770-1771 εναντίον των Οθωμανών

 

  

 

 

daskalogiannis Ιωάννης Δασκαλογιάννης   Η Κρητική Επανάσταση του 1770 1771 εναντίον των Οθωμανών

Δασκαλογιάννης - Daskalogiannis

H Στερετότυπη απεικόνιση του Δασκαλογιάννη όπως αποκρυσταλλώθηκε από τον Στέφανο Ξανθουδίδη στην Επίτομο Ιστορία της Κρήτης (1909)


Του Λεωνίδα Καλλιβρετάκη*

Όπως στον ξεσηκω­μό του Μοριά πρω­τοστάτησαν οι Μα­νιάτες και στην Ήπειρο κινήθηκαν οι Σουλιώτες, επί­κεντρο των επανα­στατικών γεγονό­των στην Κρήτη υ­πήρξαν τα Σφακιά.

Η επαρχία των Σφακιών καταλαμ­βάνει μια επιφάνεια 470 τετραγωνικών χιλιομέτρων, στη νότια πλευρά της δυ­τικής Κρήτης, και η γεωμορφολογία της δημιουργεί αυθόρμητα την αίσθηση ε­νός φυσικού οχυρού, με μοναδικό άξο­να πρόσβασης τον δύσβατο δρόμο που έρχεται από τον Αποκόρωνα, μέσω του φαραγγιού του Κατρέ. Τέσσερα μικρά οροπέδια (Ασκύφου, Ανώπολης, Νίμπρου και Καλλικράτη) αποτελούν τις μόνες πινελιές ητΓιότητας στο κακοτρά­χαλο τοπίο που διασχίζουν αλλεπάλ­ληλα βαθιά φαράγγια, από τις από­κρημνες κορυφές των Λευκών Ορέων (Μαδάρες, 2.452 μέτρα) ώς τις βραχώ­δεις ακτές του Λιβυκού Πελάγους.

Οι Σφακιανοί είχαν κάνει αισθητή την ιδιαιτερότητά τους ήδη από τα χρόνια της Βενετοκρατίας. «Μ’ενα μεγάλο μα­χαίρι μπροστά και τη σπάθα κατά την ελληνική συνήθεια πηγαίνουν πάντοτε με το τόξο στον ώμο και στο πλευρό έ­χουν μια φαρέτρα γεμάτη βέλη, που τα τοξεύουν εξαίρετα, ενώ πολλοί επίσης είναι εξαιρετικοί αρκοβουζιέροι. και η σπουδαιότερη απασχόλησή τους είναι η βοσκή προβάτων και αιγών», σημει­ώνει ο Jacopo Foscarini στα 1575. «Και μια ντουφέκα γαργερή βαστούσινεις τη χέρα, στη μέση ένα μπίστολο και μια σκουρομαχαίρα», αναφέρει ο άγνωστος ποιητής δύο σχεδόν αιώνες αργότερα, μαρτυρώντας τον εκσυγχρονισμό του ο­πλισμού τους. Η συμμετοχή τους σε αρ­κετές από τις εξεγέρσεις του νησιού, οι επιδρομές που πραγματοποιούσαν από καιρό σε καιρό στις γειτονικές πεδινές επαρχίες εις βάρος των «κατωμεριτών», αλλά και οι αιματηρές βεντέτες που ξε­σπούσαν ανάμεσα στα διάφορα σόγια, προκαλούσαν συχνά την επέμβαση των βενετικών και στη συνέχεια των τουρ­κικών αρχών. Τα βουνά τους είχαν τό­τε απέραντα δάση από κυπαρίσσια, πρί­νους και. άλλα δένδρα, που χρησιμο­ποιούνταν στην ξυλοναυπηγική, και έ­τσι ο ορεσίβιος αυτός πληθυσμός των ένοπλων κτηνοτρόφων, που διαχείμα­ζε στους παράλιους οικισμούς των νο­τίων ακτών της επαρχίας του, είχε στρα­φεί από νωρίς και προς τη θάλασσα, αρ­χικά με την υλοτομία και τη ναυπήγη­ση και στη συνέχεια με δραστηριότητες στις οποίες τα όρια μεταξύ της εμπορι­κής ναυτιλίας και της πειρατείας ήταν κάποτε δυσδιάκριτα, με επίκεντρο τον όρμο του Λουτρού. Επί Οθωμανών υ­πάγονταν σε βακουφικό καθεστώς, δη­λαδή τα φορολογικά έσοδα της επαρ­χίας τους πήγαιναν στο ταμείο των ιερών πόλεων του Ισλάμ, γεγονός που σή­μαινε πρακτικά μια ευνοϊκότερη μεταχείριση σε ό,τι αφορά το ύψος και τον τρόπο συγκέντρωσης των δοσιμά­των.

xora sfakion boschini 1651 Ιωάννης Δασκαλογιάννης   Η Κρητική Επανάσταση του 1770 1771 εναντίον των Οθωμανών

H χώρα Σφακίων σε χαλκογραφία του Ιταλού Χαρτογράφου Marco Boschini (1651)

Στα χρόνια των Ορλωφικών, σημα­ντικότερη φυσιογνωμία των Σφακιών αναδεικνύεται ο Ιωάννης Βλάχος. Εύ­πορος πλοιοκτήτης τεσσάρων τρικά­ταρτοι καραβιών, εγγράμματος, γεγο­νός στο οποίο οφείλεται η προσωνυμία Δασκαλογιάννης. ήταν κετχουντάς της περιφέρειας μαζί με τον αδελφό του, δη­λαδή εκπροσωπούσε τα Σφακιά ενώπιον των οθωμανικών αρχών. Χάρη στις ε­παφές του με τον Εμμανουήλ Μπενάκη στη Μάνη και πιθανότατα με τον Παπαζώλη και τον Θεόδωρο Ορλώφ, μυή­θηκε στα σχέδια της Μεγάλης Αικατε­ρίνης ήδη από το 1769 και αμέσως άρ­χισε να προπαρασκευάζει τους Σφακιανούς, προκειμένου να συμμετάσχουν στις επικείμενες εξελίξεις, παρά τις α­ντιρρήσεις αρκετών συμπατριωτών του.

Η εξέγερση ξεκίνησε το Πάσχα του 1770, όταν οι Σφακιανοί αρνήθηκαν την καταβολή του κεφαλικού φόρου και πραγματοποίησαν επιδρομές στις γει­τονικές πεδινές επαρχίες, αλλά σύντο­μα οι Οθωμανοί εξεστράτευσαν κατά των Σφακιών ορμώμενοι α­πό τον Αποκόρωνα, ενώ ο  στόλος τους απέκλεισε τη νότια ακτή, στο Λουτρό και τον Μπροσγιαλό, έχοντας εντολή από την Κωνστα­ντινούπολη «να προβούν ει ς την σφαγήν και τον αφανισμόν των στασιαστών διά του καθαρού ξίφους του Ιε­ρού Νόμου». Αν και οι πρώ­τες συγκρούσεις στις πε­ριοχές της Κράπης και του Κατρέ έληξαν υπέρ των ε­ξεγερμένων. αναγκάστηκαν  να οπισθοχωρήσουν προ της αριθμητικής υπεροχής του εχθρού, ο οποίος κατελάμβανε το ένα μετά το άλλο τα χωριά της επαρχίας, και τελικά στα τέλη της άνοιξης εισήλθε στη Χώρα Σφακιών και την Ανώπολη. Ο σκληρός πυρήνας των εξεγερμένων α­ποσύρθηκε στα ορεινά, όπου συνέχισε να αντιστέκεται για ένα διάστημα, αλ­λά προ της συστηματικής πυρπόλησης των οικισμών, της λεηλασίας των περι­ουσιών και της αιχμαλωσίας μεγάλου αριθμού κατοίκων, συμπεριλαμβανομέ­νων και μελών της οικογένειάς του, ο Δασκαλογιάννης αποφάσισε τελικώς να παραδοθεί. Οι τελευταίοι εναπομείνα­ντες επαναστάτες συνθηκολόγησαν την επόμενη άνοιξη, ενώ ο Δασκαλογιάννης μεταφέρθηκε στο Κάστρο (Ηράκλειο), όπου ε­κτελέστηκε δι’ εκδοράς, πι­θανότατα στις 17 Ιουνίου του 1771.

★ ★★

Τα γεγονότα της επανά­στασης του 1770-1771 στα Σφακιά απαθανατίστηκαν δεκαέξι χρόνια αργότερα στο λεγόμενο « Τραγούδι του Δασκαλογιάννη», αποτελούμε­νο από 1.032 στίχους, που α­ποδίδεται στον αγράμματο ριμαδόρο Μπάρμπα Παντζελιό, τυροκόμο από το Μούρι, καταγραμμένο διά χειρός του κτηνοτρόφου Αναγνώστη Σήφη Παπα-Σκορδύλη (1786). Αποσπά­σματα του ποιήματος είχαν δει το φως της δημοσιότητας μετά τα μέσα του 19ου αιώνα, αλλά στο σύνολο του δημοσιεύ­θηκε από τον Γάλλο ελληνιστή Εμίλ Λεγκράν το 1879 και στη συνέχεια από τον Εμμανουήλ Βαρδίδη το 1888 και τον Παύλο Φαφουτάκη το 1889, σε ελαφρώς διαφορετικές παραλλαγές.

*Ιστορικός στο Κέντρο ΝεοΕλληνικών Ερευνών του Ε.Ι.Ε

 

Related posts:

Want more of this? See these Posts:

  1. Η επανάσταση του 1821 και η συμμετοχή των Σερραίων
  2. Προκλητική συμπεριφορά Σκοπιανών εναντίον φιλάθλων του ΠΑΟΚ
  3. ΠΓΔΜ: Διαμαρτυρία διπλωματών της ΕΕ,στην κυβέρνηση, για προσβλητικό άρθρο εναντίον τους, από βουλευτή του VMRO-DPMNE
  4. «Η Ελλάδα πήγε άοπλη στη Χάγη, εναντίον των Σκοπίων»
  5. Το συνταγματικό δικαστήριο στην ΠΓΔΜ αποφάσισε εναντίον των επιδιώξεων της Κυβέρνησης Γκρούεφσκι στην Παιδεία
Comments