Η Δ’ Σταυροφορία και η Άλωση της Κωνσταντινούπολης

 

stavroforia Η Δ Σταυροφορία και η Άλωση της Κωνσταντινούπολης

Η τελευταία φορά που ο Ελληνισμός ένοι­ωσε ασφαλής ήταν λίγο πριν από την έναρξη των σταυροφοριών. Μετά την πρώτη άλωση (1204) από τους σταυροφόρους, ζη μέσα στην αβεβαιότητα, την ανασφάλεια και την καχυποψία προς κάθε τι που εκπορεύεται από τη Δύση. Το «Σύνδρομο της Δ’ Σταυροφορίας» διατηρείται με πολλές παραλλαγές ως τις μέρες μας. Εδώ μπορούμε να ανιχνεύσουμε την πρώτη ρίζα του αντιδυτικισμού. Η Φραγκοκρα­τία δημιούργησε στον ψυχισμό του Έλληνα μια βαθειά ρωγμή. Έκτοτε ζη σε υποταγή ή μη· το εν­δεχόμενο μιας υποταγής. Το «σύνδρομο» αυτό επιβιώνει – εξαιτίας κι άλλων γεγονότων και αναβιώνει και επί των ημερών μας, λόγω της «αν­θελληνικής στάσεως» που τηρούν οι δυτικές κυ­βερνήσεις και τα δυτικά έντυπα  έναντι των εθνι­κών μας θεμάτων. (Ωστόσο, παραβλέπουμε ότι ανάλογη στάση τηρούν και οι ανατολικοί και οι τέως «ανατολικοί»).

Για να μπορέσουμε να ερμηνεύσουμε και να δι­καιολογήσουμε – όχι να δικαιώσουμε – αυτό το κλί­μα του «αντιδυτικισμού», που επηρεάζει ακόμη και ελευθερόφρονες και δυτικοθρεμμένους διανοού­μενους. θα πρέπει να κάνουμε μια αναγωγή στα τό­τε γεγονότα. Γιατί μπορεί η χρονική απόσταση να φαίνεται μεγάλη (790 χρόνια), ωστόσο το χρονικό αυτό διάστημα δεν είναι παρά ένας μικρός ψίθυρος στο μεγάλο ρολόι των αιώνων. Και τα μεγάλα γε­γονότα αφήνουν έντονα τα δακτυλικά τους αποτυ­πώματα στην ψυχή των λαών. Βέβαια, το πρώτο ρήγμα ανάμεσα στη χριστιανική Δύση και στη χρι­στιανική Ανατολή είχε γίνει 150 χρόνιι ι νωρίτερα μι το Σχίσμα του 1054. Αλλά αν το Σχίσμα διεχώρισε, η Δ’ Σταυροφορία διά της αλώσεως και της υποτα­γής μεγάλου τμήματος του ελληνικού χώρου, έσπει­ρε μίσος στην ψυχή των Ελλήνων, που οι μετέπειτα συγκυρίες (παρά το φιλελληνικό κίνημα) δεν επέ­τρεψαν να εξατμισθεί. Απεναντίας, κάποια δυσά­ρεστα συμβάντα ευνοούν κατά καιρούς νέα καρ­ποφορία.

Οι Σταυροφορίες

Σταυροφορίες ονομάζουμε τις ένοπλες πο­ρείες των δυτικών λαών για την απελευ­θέρωση των Αγίων Τόπων από τους Σελ­τζούκους, αργότερα όμως για την καθυπόταξη ολόκληρης της Ανατολής. Οι λόγοι οπωσδήποτε είναι θρησκευτικοί, αλλά πίσω από αυτούς κρύ­βονται βαθύτερα συμφέροντα, οικονομικά και πολιτικά. Συγκεκριμένα, οι εμπορικές πόλεις της Ιταλίας, κυρίως η Βενετία, ευνοούν ή συμμετέ­χουν στις σταυροφορίες για να θέσουν υπό τον έλεγχο τους το εμπόριο τη: Ανατολής και να απο­κτήσουν βάσεις σε επίκαιρα στρατιωτικά και εμπορικά σημεία. Από την άλλη δεν μπορούμε να παραβλέψουμε την επιθυμία των παπών να επιβάλουν την εκκλησιαστική κυριαρχία τους στην Ανατολή. Οι πάπες μπόρεσαν να μορφοποιήσουν τις ακαθόριστες ανησυχίες των λαών της Ευρώπης σ’ ένα σαφές αίτημα. Οι ανησυχίες ήταν προϊόν ιστορικών διεργασιών, αλλά οι σταυροφορίες έργο των παπών. Πίστευαν ότι θα δη­μιουργήσουν μια απέραντη θεοκρατική αυτο­κρατορία («καισαροπαπισμό»), με επικεφαλής τους ίδιους και έδρα τη Ρώμη.

Όσο κι αν φαίνεται παράδοξο, στη διεξαγωγή των σταυροφοριών έπαιξε ρόλο σημαντικό και η θρη­σκευτική

Σταυροφορίες ονομάζουμε τις ένοπλες πο­ρείες των δυτικών λαών για την απελευ­θέρωση των Αγίων Τόπων από τους Σελ­τζούκους, αργότερα όμως για την καθυπόταξη ολόκληρης της Ανατολής. Οι λόγοι οπωσδήποτε είναι θρησκευτικοί, αλλά πίσω από αυτούς κρύ­βονται βαθύτερα συμφέροντα, οικονομικά και πολιτικά.
υστερία, σε συσχετισμό με τις προλήψεις του δημιουργεί στα ψυχόρμητα των λαών ο αριθ­μός χίλια, που συνδέεται μι τη συντέλεια του κό­σμου. Οι σταυροφορίες αρχίζουν, όταν έχουν συ­μπληρωθεί χίλια χρόνια από τη γέννηση τον Χρι­στού. Μια πρωτοφανής θρησκευτική υστερία έχει καταλάβει τους δυτικούς λαούς. Η χιλιαστική αντί­ληψη κυριαρχεί παντού. Προτού έλθει η συντέλεια του κόσμου χρειάζεται να κάνουν κάτι. για να είναι έτοιμοι την ώρα της Μεγάλης Κρίσης. Κι αυτό το κάτι» είναι ένα; πόλεμος κατά των απίστων. Αυτό πρέπει να μα: διδάξει -κάτι».

 

Η κήρυξη των σταυροφοριών

Οι περιγραφές ταξιδιωτών – κυρίως προ­σκυνητών – που είχαν επισκεφθεί τους Αγίους Τόπους, είχαν εξαγριώσει τους χριστιανούς της Δ. Ευρώπης για τις ωμότητες των Σελτζούκων. Ο πάπας Ουρβανός Β’ σε μια τοπι­κή σύνοδο στο Κλερμόν της Γαλλίας κήρυξε σταυροφορία στις 27 Νοεμβρίου του 1095 και κά­λεσε άρχοντες κι αρχομένους. κληρικούς και λαϊ­κούς να λάβουν τα όπλα και να πορευθούν προς απελευθέρωση των Αγίων Τόπων, που τους μό­λυναν οι Μουσουλμάνοι. «Το Θέλει ο θεός», ήταν η απόκριση του πλήθους στην έκκληση του Ουρβανού. Από το έτος εκείνο, «αι δύο μεγάλαι Θρησκείαι, Χριστιανισμός και Μωαμεθανισμός, προσέφευγον εις το ανώτατον ανθρώπινον δικαστήριον. εις την διαιτησίαν του πολέμου» , γράφει ο ιστορικός του πολιτισμού Will Durant («Παγκό­σμιος ιστορία του πολιτισμού», τομ. Λ’ σελ. 687. Ελλ. έκδοση). Προβαίνοντας σε μια εκτίμηση της Συνόδου του Κλερμόν ο ιστορικός Ρενέ Γκρουσέ γράφει. κάπως υπεραπλουστευμένα: «Η σταυ­ροφορική ιδέα τη; Συνόδου του Κλερμόν δεν μπορεί να συγκριθεί από αυτή την άποψη παρά μονάχα με την πανελλήνια ιδέα του συνεδρίου της Κορίνθου, στα 336 π.Χ.. που είχε εξαπολύσει τον Μέγα Αλέξανδρο κι όλη την Ελλάδα για την κατάκτηση της Ασίας» («Ιστορία u»v Σταύρο­φοριών», εκδ. Γκοβόστη, σελ. 5).

Οι στρατιώτες του Σταυρού έφεραν στον ώμο τους σαν έμβλημα ένα μικρό ερυθρό σταυρό. Από αυτό η ονομασία

Η πρώτη άλωση από πολλούς ιστορικούς ορο­θετεί το τέλος της βυζαντινής ιστορίας. Συγκεκρι­μένα. οι κορυφαίοι βυζαντινολόγοι Άμαντος και Ζακυθηνός σταματούν στο σημείο αυτό την ιστο­ρία τους. ενώ ο μεγάλος μας ιστορικός Απ. Βακαλόπουλος από το σημείο αυτό αρχίζει τη μνημειώ­δη «Ιστορία τον Νέου Ελληνισμού».
«Σταυροφόροι». Σταυροφορίες έγιναν οκτώ αλλά κυριότερες ήταν τέσσερις: α) 1095-1099. β) 1147-1149, γ) 1189-1193 και δ) 1202-1204. Στις σταυροφορίες αυτές μπορούμε να εντάξουμε και τη λεγόμενη «Σταυροφορία των Παιδιών», που έγινε το 1212, κατά μίμηση των προηγουμένων! Ένας ιστορικός ονόμασε το γεγονός «απίστευτο σφάλμα της ιστορίας», που είναι αδύνατο να ερμηνευθεί με λογικά κριτήρια. Συγκεκριμένα, μετά την αποτυχία των σταυροφόρων ν’ απελευθερώσουν τους Αγίους Τόπους, ένας δωδεκάχρονος βοσκός στη Γαλλία, ονομαζόμενος Στέφανος. άρχισε να γυρίζει πόλεις και χωριά και να κηρύσσει ότι οι Αγιοι Τόποι θα απελευθερωθούν μόνο από παιδιά, που είναι αμό­λυντα από αμαρτίες. Την ίδια εποχή ένα άλλο παι­δί. που λεγόταν Νικόλαος, άρχισε να κάνει ανάλο­γο κήρυγμα στην περιοχή της Κολωνίας. Χιλιάδες παιδιά από Γαλλία και Γερμανία ξεκίνησαν για τα λιμάνια της Μεσογείου. Ελάχιστα επέζησαν. Όσα επιβιβάστηκαν σε πλοία, είτε πνίγηκαν είτε πουλή­θηκαν από πειρατές σαν δούλοι στα -σκλάβοπά­ζαρα» τη: Αλεξάνδρειας. Ας ελπίσουμε ότι δεν θα έχουμε και στα δικά μας χρόνια κάποια νέα «Σταυ­ροφορία των Παιδιών».

Η Δ’ Σταυροφορία

Κύρια χαρακτηριστικά της σταυροφορίας αυτής είναι τα ακόλουθα: α) Δεν μετέχει κανένας ηγεμόνας, β) Μολονότι κηρύ­χθηκε από τον πάπα Ιννοκέντιο Γ’ 1198-1216), ουσιαστικά κατευθύνεται από τους Βενετούς, γ) Χαρακτηρίζεται σαν «παρέκκλιση σταυροφο­ρίας», γιατί, ενώ αρχικά προοριζόταν για την Αίγυπτο, ύστερα στράφηκε κατά της Κωνστα­ντινουπόλεως. εξαιτίας των Βενετών που ήθελαν να κυριαρχήσουν οικονομικά και πολιτικά στην Ανατολή, δ) Οι σκοποί τη: εκστρατείας από θρη­σκευτικοί έγιναν, έτσι. οικονομικοί και πολιτικοί.

Αρχηγοί της εκστρατείας ήταν: ο Ιταλός Βονιφάτιος ο Μομφερατικός. ο κόμης της Φλάνδρας Βαλ­δουίνος και ο καμπανίτης ιππότης Γοδεφρείδος Βιλλεαουρδουίνος, που ιστόρησε μάλιστα και τα συμ­βάντα της σταυροφορίας. Αυτοί ανταποκρίθηκαν στο κήρυγμα του πάπα και συγκέντρωσαν 29.000 πεζούς και 13.500 ιππείς. Λόγω ελλείψεως πλοίων προσέφυγαν στη βοήθεια των Βενετών. Ο γηραιός αλλά ισχυρής κράσεως δόγης Ερρίκος Δάνδολος, θέλοντας να τους χρησιμοποιήσει σαν όργανα της επεκτατικής πολιτικής του. έθεσε όρους βαρείς για τη μεταφορά τους. Συγκεκριμένα. ζήτησε το ήμισυ των εδαφών και των λαφύρων που θα κατακτού­σαν. Ο πάπας μαθαίνοντας τα συμφωνηθέντα, έδώ­σε την έγκρισή του. με τον όρο να μη θιγούν χρι­στιανικοί πληθυσμοί. ‘Οταν όμως οι σταυροφόροι με απαίτηση του Δανδόλου. στράφηκαν εναντίον της δαλματικής πόλης Ζάρα (σημ. Ζαντάρ). ο Ιννοκέντιος τους αναθεμάτισε.

Ενώ συνεχιζόταν η πολιορκία της Ζάρας, σαν από μηχανής θεός εμφανίστηκε ο Αλέξιος Άγγελος, γιός του εκθρονισθέντος και τυφλωθέντος από τον αδελ­φό τον Ισαακίου Αγγέλου και ζήτησε τη βοήθεια των σταυροφόρων. για να πετύχει την εκθρόνιση τον σφετεριστή θείου του Αλεξίου Γ’ και την παλι­νόρθωση τον πατέρα τον. Σε αντάλλαγμα προσέ­φερε α) «θάλασσα χρυσού», κατά τον ιστορικό Νικήτα Χωνιάτη. β) Παροχή εκστρατευτικού σώ­ματος 10.000 ανδρών για την εκστρατεία κατά της Αιγύπτου, γ) Ισόβια συντήρηση 500 Φράγκων ιπ­πέων. δ) Υποταγή της Ανατολικής Εκκλησίας στη Δυτική. Από τα παραπάνω συνάγεται ένα «ηθικό» δίδαγμα: όταν υφιστάμεθα κάποια δεινά από τους Δυτικούς να μην αιτιώμεθα μόνον αυτούς αλλά κυριως εαυτούς.

Αφού υπογράφτηκε συμφωνία, στόλος και στρα­τό: συγκεντρώθηκαν στην Κέρκυρα. Ακολουθίας έπλευσαν προς την Κωνσταντινούπολη την οποία κυρίευσαν, λόγοι της δειλίας του σφετεριστή Αλε­ξίου Γ’, που κατά τρόπο αισχρό απέδρασε στη Θρά­κη. χωρίς να τολμήσει να δώσει μάχη. παρά τις εκ­κλήσεις τον στρατηγού του Θεοδώρου Λάσκαρη. Στο θρόνο ανέβηκαν ο τυφλός Ισαάκιος και ο γιος του Αλέξιος V. Ήταν όμως δύσκολο να εκπληρώ­σουν τα υποσχεθέντα, ενώ οι Δυτικοί, κυρίως οι Βενετοί, γίνονταν κάθε ημέρα όλο και περισσότερο φορτικοί. Έγινε προσπάθεια να καλυφθεί η έλλει­ψη χρημάτων με επαχθή φορολογία, που έκαναν το λαό να αγανακτήσει.

Όταν μάλιστα μαθεύτηκαν τα περί υποταγής της Εκκλησίας στον πάπα, ο λαός Ξεσηκώθηκε και ανέ­βασε στο θρόνο τον Αλέξιο Ε’ Μούρτζουφλο. Ο Αλέξιος Δ’ στραγγαλίστηκε. ενώ ο Ισαάκιος πέθα­νε από τον φόβο του. Ο Μούρτζουφλος, γενναίος στρατιώτης και αυστηρού ήθους άνθρωπος, ζήτησε από τους σταυροφόρους να εγκαταλείψουν την Πόλη εντός 8 ημερών. Αυτοί όμως αρνήθηκαν και με αιφνιδιαστική επίθεση έγιναν κύριοι της Πόλης (12 Απριλίου του 12(Μ). παρά την ανδρεία πον έδειξε ο αυτοκράτορας, ο οποίος κατέφυγε στον φυγάδα Αλέξιο Γ’ Αγγελο, ο οποίος τον τύφλωσε. Οι Άγγελοι δεν ήσαν καθόλου… άγγελοι. Η δυναστεία τους επεσώρευσε πλείστα δεινά στην αυτοκρατορία. Οι Φράγκοι συνέλαβαν τον τυφλό Μουρτζουφλο στη Θράκη και τον θανάτωσαν στην Κωνσταντινούπολη.

Ενώ οι μάχες μαίνονταν μέσα στην Πύλη κι ενώ ο Μούρτζουφλος την είχε εγκαταλείψει, ο Πατριάρ­χης πρόφθασε κι έστεψε στην Αγία Σοφία αυτο­κράτορα το στρατηγό Θεόδωρο Λάσκαρη. Αυτός,

βλέποντα; το μάταιο τον αγώνα, κατέφυγε στη Νίκαια, ακολουθούμενος από τον Πατριάρχη και πολλούς βυζαντινούς άρχοντες. Η Κωνσταντινού­πολη. έρημη από υπερασπιστές. παραδόθηκε στη μανία των σταυροφόρων. Μεγάλο μέρος της πυρπολήθηκε, 2.000 άνθρωποι σφάχτηκαν την πρώτη ημέρα, ιερά λείψανα βεβηλώθηκαν, εκκλησίες μο­λύνθηκαν και απογυμνώθηκαν από κάθε πολύτιμο ανάθημα, έργα τέχνης καταστράφηκαν ή μεταφέρθηκαν στη Δύση, τεμαχίστηκε η Αγία Τράπεζα της Αγίας Σοφίας και μιάνθηκε η ιερότητα του χοίρου της, σκυλεύτηκαν τα λείψανα του Ιουστινιανού και γενικά «ουδέν ανόσιον και ασεβές παρελείφθη», όπως λέγει ο Κων. Παπαρρηγόπουλος. Η χριστια­νική Δύση εκείνες τις άγριες στιγμές θυμήθηκε το βάρβαρο εαυτό της. Οι πρώτοι κατακτητές δεν υστέ­ρησαν σε αγριότητα και ασέβεια από τους δεύτε­ρους, τους Τούρκους. Ο ιστορικός Νικήτας Χωνιάτης θρηνεί με τα ακόλουθα λόγια το πάρσιμο της Πόλης:

Ώ πόλις. Πόλις, πόλεων πασών οφθαλμέ, άκου­σμα παγκόσμιον, θέαμα ύπερκοσμιον, εκκλησιών γαλουχέ, ορθοδοξίας ποδηγέ, λόγων μέλημα, καλόν πα­ντός ενδιαίτημα».

Οι συνέπειες της αλώσεως ήταν συγκλονιστικές και ο απόηχος τους διατηρείται ως σήμερα:

1. Η πρώτη άλωση προετοίμασε την οριστική ἀλωση. Ου­σιαστικά οι σταυροφόροι εργάστηκαν για τους Τούρκους.

2. Η χριστιανική Δύση κηλίδωσε τους σκοπούς της με την κατάκτηση όχι της ισλαμοκρατούμενης Ιερου­σαλήμ αλλά της χριστιανικής Κωνσταντινούπολης.

3.0 κορμός της Αυτοκρατορίας τεμαχίσθηκε σε μικρά Φραγκικά κι Ελληνικά κράτη.

4. Γεννήθηκε σφοδρό μίσος στις ψυχές των Ελλή­νων, πράγμα που εξηγεί το γιατί απέτυχε η θρη­σκευτική πολιτική των Παλαιολόγων (πολιτική ενώ­σεως των δύο εκκλησιών).

Πρυτάνευσε η ανθενωτική πολιτική που εκφρά­στηκε με τα λόγια του Λουκά Νοταρά (πρωθυ­πουργός του Κωνσταντίνου I Παλαιολόγου): – «Κρειττότερον έν μέση τη πόλει ιδείν Φακτολιον Τουρκου ή καλΰπτραν λατινικήν»

5. Θησαυροί κι έργα τέχνης μεταφέρθηκαν από την Κωνσταντινούπολη στη Δύση. Τα 9/10 των έρ­γων τέχνης και κοσμημάτων του Αγίου Μάρκου της Βενετίας είναι προϊόντα λεηλασίας.

6. Το ηθικό, ωστόσο του Ελληνισμού δεν εκάμφθη.

«Την ημέρα που έπεσε η Κωνσταντινούπολη, άρ­χισε κιόλας να γεννιέται το πνεύμα της αντιστάσε­ως και το όραμα της ανακαταλήψεώς της», γράφει η «Ιστορία του Ελληνικού Έθνους» της «Εκδοτι­κής Αθηνών» (τομ. Θ’, σελ. 41). Τότε. τον 13ο αιώ­να κάνει την εμφάνισή του και το έμβλημα τον δι­κέφαλου αετού.

7. Η πρώτη άλωση από πολλούς ιστορικούς ορο­θετεί το τέλος της βυζαντινής ιστορίας. Συγκεκρι­μένα. οι κορυφαίοι βυζαντινολόγοι Άμαντος και Ζακυθηνός σταματούν στο σημείο αυτό την ιστο­ρία τους. ενώ ο μεγάλος μας ιστορικός Απ. Βακαλόπουλος από το σημείο αυτό αρχίζει τη μνημειώ­δη «Ιστορία τον Νέου Ελληνισμού».

Το 1204 αποτελεί χρονολογία ορόσημο και για την ιστορία των Βουλγάρων. Διότι κατά το έτος αυτό ο Ιωαννίτζης στέφθηκε αυτοκράτορας από έναν πα­πικό «λεγάτο» (12 Νοεμβρίου) και παράλληλα ο αρ­χιεπίσκοπος Τιρνόβου αναγνωρίστηκε από τον πά­πα πατριάρχης Βουλγαρίας.         

[Αρχείο Σοφίας Φ.]

Related posts:

Want more of this? See these Posts:

  1. Η άλωση της πόλης National geographic pt.1 – 6 HQ
  2. ΑΘΗΝΑ Η αρχαιολογική παραγωγή της Μακεδονίας και της Θράκης σε μία ημερίδα
  3. Κοζάνη: Ένα σημαντικό, αλλά και πολύπαθο ταφικό μνημείο αναδεικνύεται μέσα από τις εργασίες της Λ΄ Εφορείας Προϊστορικών και Κλασικών Αρχαιοτήτων
  4. Σκόπια – Οι ΗΠΑ παροτρύνουν Ελλάδα και ΠΓΔΜ για τη διευθέτηση της ονομασίας
  5. Αισιόδοξος για το μέλλον της Ελλάδας και της Κύπρου-Απογευματινή
Comments