Η Ροτόντα του Καίσαρα Γαλέριου στην Θεσσαλονίκη

 

800px Rotonta Thessaloniki Η Ροτόντα του Καίσαρα Γαλέριου στην Θεσσαλονίκη

Photo @ Wikipedia.org

Tου Μιχάλη Α. Τιβέριου*

Η Ροτόντα, ένα ευρύχωρο κυκλικό κτίριο, εξ ου και το σημερινό της ό­νομα, χτίστηκε γύρω στο 300 μ.Χ. α­πό τον ρωμαίο Καίσαρα Γαλέριο, Ο ηγεμόνας αυτός, έχοντας επιλέξει τη Θεσσαλονίκη ως έδρα του, φρόντισε να την διακοσμήσει με λαμπρά οικο­δομήματα, όπως ανάκτορα, ιππό­δρομο κ.ά. Ανάμεσά τους και η Ρο­τόντα, που συνδεόταν άμεσα με την αυτοκρατορική κατοικία μέσω μιας πομπικής οδού που ξεκινούσε από έ­να θριαμβικό κτίσμα. Μέρος του τε­λευταίου είναι το γνωστό τόξο, που σήμερα από τους θεσσαλονικείς ο­νομάζεται Καμάρα. Δεν γνωρίζουμε με βεβαιότητα για ποιο λόγο έχτισε ο Γαλέριος τη Ροτόντα. Εχουν υποθέ­σει ότι την προόριζε για Μαυσωλείο του, ο ίδιος όμως τάφηκε μακριά από τη Θεσσαλονίκη. Μια άλλη άπο­ψη μιλά για ναό και μάλιστα αφιε­ρωμένο στον Δία, τον προστάτη θεό του Καίσαρα και γενικότερα όλης της Ρωμαϊκής αυτοκρατορίας.

Με την επικράτηση του χριστιανι­σμού το ιδιόρρυθμο κτίσμα μετατρέ­πεται σε χριστιανικό ναό, αφιερωμέ­νο

Η Ροτόντα,  n  οποία  μάλιστα  δεν χτίστηκε  ως  Χριστιανικός  ναός  είναι  εθνικό  μνημείο, η  άμεση Κυριότητα  του    οποίου  ανήκει  στην   Ε  λληνική   πολιτεία. . Το  Ελληνικό   Κράτος είναι υπεύθυνο για την   π ροστασία  του.
πιθανώς στους Ασωμάτους ή Αρ­χαγγέλους, αφού έγιναν ορισμένες αλλαγές και προσθήκες. Αυτό ίσως να συνέβη την εποχή του Θεοδοσίου Α’, γύρω στα τέλη του 4ου αι. Τότε ί­σως χρονολογούνται και τα περίφη­μα ψηφιδωτά που σώζονται ως τις ημέρες μας· Ωστόσο αυτός ο χρι­στιανικός πλέον ναός ποτέ δεν φαί­νεται να έφτασε την αίγλη των άλ­λων γνωστών εκκλησιών της Θεσσα­λονίκης, όπως π.χ. του Αγίου Δημη­τρίου ή της Αγίας Σοφίας. Αιτία ί­σως γι’ αυτό να αποτέλεσε η ειδωλο­λατρική του αρχή. Είναι χαρακτηρι­στικό ότι όταν η πόλη κατελαμβάνετο από αλλόθρησκους ή από λαούς διαφορετικού δόγματος και οι νικη­τές, στηριγμένοι στο δίκαιο του ι­σχυρού, αφαιρούσαν από τη δικαιο­δοσία των Θεσσαλονικέων τα λα­μπρά τους προσκυνήματα, στους τε­λευταίους άφηναν τα λιγότερο ση­μαντικά, ανάμεσα στα οποία φαίνε­ται ότι συγκαταλεγόταν και ο ναός της Ροτόντας. Έγινε μάλιστα και μη­τροπολιτικός ναός κατά τη διάρκεια πιθανόν της Φραγκοκρατίας και σί­γουρα σία πρώτα χρόνια της Τουρ­κοκρατίας.

Το 1523, χρονιά κατά την οποία η τότε Μητρόπολη της Θεσσαλονίκης, ο ναός της Αγίας Σοφίας, μετατρά­πηκε σε τζαμί, η Ροτόντα έγινε ο ορ­θόδοξος μητροπολιτικός ναός της πόλης. Και ως τέτοιος παρέμεινε μέ­χρι το 1591, οπότε έγινε και αυτός τζαμί, μετά από ενέργειες του Χορτατζή Σουλεϊμάν Εφέντη, του οποίου ο τάφος σώζεται έξω από την κόγχη του Ιερού Βήματος. Τότε δεξιά από τη δυτική είσοδο του κτιρίου χτίστηκε και ο μιναρές, που διασώζεται ως τις ημέρες μας.

Μετά την απελευθέρωση της Θεσ­σαλονίκης το κτίσμα του Γαλερίου, με διάταγμα του Στ. Δραγούμη, γενι­κού διοικητή Μακεδονίας, ανακηρύ­χθηκε εθνικό μνημείο και υπήχθη στην άμεση δικαιοδοσία του ελληνι­κού κράτους. Συγχρόνως όμως απο­δόθηκε και πάλι στην ορθόδοξη χρι­στιανική λατρεία και ο τότε μητρο­πολίτης Θεσσαλονίκης Γεννάδιος τέ­λεσε στις 5*3.1914 τα θυρανοίξια του ναού, που τώρα αφιερώθηκε στον Αγ. Γεώργιο. Το 1917 αρχαιο­λόγοι και αρχιτέκτονες, που υπηρε­τούσαν στην Αρχαιολογική Αποστο­λή της Armee d’ Orient, αρχίζουν α­νασκαφικές έρευνες στο κτίριο και στη γύρω περιοχή· Σχετικές έρευνες γίνονται και το 1939, το 1953 – τότε ανευρέθη και το εγκαίνιο της Αγίας Τράπεζας -, όπως και το 1974.

Ηδη όμως από το 1920 το κτίριο είχε παύσει να λειτουργεί ως ναός και χρησιμοποιείτο ως μουσειακός χώρος, στον οποίο συγκεντρώνονταν διάφορες αρχαιότητες, ενώ σε κτί­σματα του προαυλίου του στεγάζο­νται ακόμη και σήμερα γραφεία της Θ’ Εφορείας Βυζαντινών Αρχαιοτή­των- Στα 1964 ο τότε Μητροπολίτης Θεσσαλονίκης Παντελεήμων «ενέπηξεν θυσιαστήριον εις τον χώρον της Αγίας Τραπέζης» και ετέλεσε θεία λειτουργία. Εκτοτε ο ναός λειτουρ­γούσε περιστασιακά, εξυπηρετώντας κυρίως λατρευτικές ανάγκες του Α­ριστοτελείου Πανεπιστημίου, με χρή­ση πιθανότατα κινητής Αγίας Τράπε­ζας. Με τον σεισμό του 1978 το μνη­μείο έπαθε σοβαρές ζημιές, που ανέ­στειλαν οποιαδήποτε χρήση του. Τον τελευταίο καιρό, καθώς η επιδιόρ­θωση των ζημιών έχει προχωρήσει, η Ροτόντα φιλοξένησε διάφορες εκδη­λώσεις, μια από τις οποίες ήταν ατυ­χής, αφού δεν έλαβε υπόψη της την ιδιαιτερότητα του χώρου.(*)

Ο κ: Μιχάλης Α. Τιβέριος είναι κα­θηγητής Κλασικής Αρχαιολογίας στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο θεσσαλονίκης’

(*)Το κείμενο με την Ιστορία της Ροτόντας είναι μέρος άρθρου του κ. Τιβέριου που δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Το Βήμα στις 2 Φεβ. 1995

Related posts:

Want more of this? See these Posts:

  1. Παρέμβαση Βουλευτών του ΛΑΟΣ με κατάθεση Προσφυγής στην Επιτροπή Αναφορών του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου για την μετάβαση της αμερικανίδας τραγουδίστριας JENNIFER LOPEZ στην κατεχόμενη Κύπρο.
  2. Ελληνική Νίκη στην Wikipedia – To Λήμμα “Μακεδονία” επανήρθε στην αρχική του μορφή
  3. Συνένοχη η Διεθνής Αμνηστία στην εξαφάνιση και στην δολοφονία του Βάσκο!
  4. Ο τάφος του Μ. Αλεξάνδρου στην… Αυστραλία!!!!!!
  5. Η θεσσαλονίκη δεν μιλά… Ελληνικά!!
Comments