Τα πανάρχαια έθιμα των Θεοφανείων στην Ανατολική Μακεδονία

Πανάρχαια έθιμα που αναβιώνουν παραμονή και ανήμερα των Θεοφανείων

 

ethima ton theofaneion stin anatoliki makedonia1 Τα πανάρχαια έθιμα των Θεοφανείων στην Ανατολική Μακεδονία

 

Οι κάτοικοι των περιοχών της Ανατολικής Μακεδονίας, τις ημέρες του Αγίου Δωδεκαημέρου αναβιώνουν όσο πουθενά αλλού έθιμα και παραδόσεις που άφησαν ως «κληρονομιά» οι πρόγονοί τους, τιμώντας με αυτό τον τρόπο τη μνήμη τους. Πρόκειται για πανάρχαια έθιμα, με παγανιστικές διαστάσεις, που κυρίως αναβιώνουν τις τελευταίες ημέρες του Δωδεκαημέρου και πιο συγκεκριμένα το διήμερο (παραμονή και ανήμερα) των Θεοφανείων και της εορτής του Αγίου Ιωάννου του Προδρόμου.

Οι «Αράπηδες», τα «Μπαμπούγερα», οι «Μωμόγεροι» και η καμήλα είναι μερικά μόνο από τα έθιμα που αναβιώνουν μέχρι τις μέρες μας, διατηρώντας έτσι αναλλοίωτες παραδόσεις αιώνων και κρατώντας ζωντανούς συμβολισμούς που σχετίζονται με την απομάκρυνση των κακών πνευμάτων,  τη γονιμότητα του ανθρώπου και την ευφορία της γης.

Το έθιμο των «Αράπηδων»

Ανήμερα των Θεοφανείων στη Νικήσιανη Καβάλας του Δήμου Παγγαίου, στο Μοναστηράκι, στον Ξηροπόταμο και στο Βώλακα της Δράμας, τελείται –  με διάφορες παραλλαγές – ένα δρώμενο γνωστό ως «Αράπηδες», επειδή στη μεταμφίεση των πρωταγωνιστών κυριαρχεί το μαύρο χρώμα, με μαύρες φλοκωτές κάπες και εντυπωσιακές υψικόρυφες προσωπίδες, κεφαλοστολές από γιδοπροβιές.

 

ethima ton theofaneion stin anatoliki makedonia2 Τα πανάρχαια έθιμα των Θεοφανείων στην Ανατολική Μακεδονία

Όλες οι ομάδες των «Αράπηδων» κάνουν κοινή παρέλαση στους δρόμους, κάτω από τους εκκωφαντικούς ήχους των κουδουνιών τους. Δύο αρχηγοί ομάδων παλεύουν μέχρι την τελική πτώση του ενός. Ακολούθως, γύρω από τον πεσμένο αρχηγό, μαζεύονται όλοι, σε μια μυσταγωγία, που τελειώνει με την ανάσταση του νεκρού και τον ιδιόρρυθμο ξέφρενο χορό όλων, που ακολουθεί.

Σύμφωνα με την παράδοση, η παράσταση αυτή συμβολίζει το θάνατο του Διονύσου από τους Τιτάνες και την ανάστασή του από το Δία και παράλληλα την χειμερία νάρκη της φύσης που είναι ο χειμώνας και στη συνέχεια την ανάσταση της φύσης με τον ερχομό της άνοιξης.

Το ντύσιμο των «Αράπηδων» περιλαμβάνει τα τσερβούλια (παπούτσια), που κατασκευάζονται από ακατέργαστο χοιρινό δέρμα και συγκρατούνται από τις λαπάρες που είναι δερμάτινα σχοινιά, και τα καλτσούνια (κνήμες με υφαντό πανί από τρίχωμα προβατίνας) που φορούν στα γόνατα. Στο κάτω μέρος του σώματος φορούν μπινιβρέκι (μάλλινο παντελόνι) και στο πάνω μέρος χοντρή τσομπάνικη κάπα.

ethima ton theofaneion stin anatoliki makedonia3 Τα πανάρχαια έθιμα των Θεοφανείων στην Ανατολική Μακεδονία

Στη μέση τους, φορούν τέσσερα ποιμενικά κουδούνια (τσάνια) διαφόρων μεγεθών. Το πρόσωπο είναι καλυμμένο με την μπαρμπότα (προσωπίδα), που είναι το τομάρι μιας γίδας το οποίο είναι ραμμένο και στερεώνεται στις άκρες του, στα σχοινιά των κουδουνιών. Η μπαρμπότα στολίζεται με ένα λευκό μαντήλι το οποίο έχει πάνω του χρωματιστά σχέδια, φλουριά και λουλούδια.Σύμφωνα με την παράδοση, την εποχή της τουρκοκρατίας στον εξοπλισμό του «Αράπη» προστέθηκε και ένα ξύλινο σπαθί, η «μαχαίρα».

Τα «Μπαμπούγερα» της Καλής Βρύσης

ethima ton theofaneion stin anatoliki makedonia4 Τα πανάρχαια έθιμα των Θεοφανείων στην Ανατολική Μακεδονία

Τραγόμορφες φιγούρες των «Μπαμπούγερων», μορφές που ξεπηδούν από τη λατρεία της Μητέρας Γης και του θεού Διονύσου, άνθρωποι μεταμφιεσμένοι με κατσικοδέρματα και με πρόσωπα μαυρισμένα με αιθάλη, τραγουδούν και χορεύουν, ξορκίζοντας τα κακά πνεύματα. Έτσι και φέτος, ανήμερα των Θεοφανείων, θα πραγματοποιηθούν τα «Μπαμπούγερα» στην Καλή Βρύση,  με πλήθος κόσμου να παρακολουθεί το δρώμενο.

 

Οι «Μωμόγεροι»

Πρόκειται για ένα λαϊκό σατυρικό δρώμενο με προθεατρική μορφή. Τελείται από τους Πόντιους με παραλλαγές σε διάφορες περιοχές της Δράμας. Αναπαρίσταται στις αυλές των σπιτιών και στις πλατείες τις ημέρες του Δωδεκαημέρου.

 

ethima ton theofaneion stin anatoliki 5 Τα πανάρχαια έθιμα των Θεοφανείων στην Ανατολική Μακεδονία

Όλοι οι συντελεστές φορούν κουδούνια, προβιές και δέρματα τράγων. Κεντρικό πρόσωπο του θιάσου των τελεστών ο «Μωμόγερος» ή «Κιτί γοτσάς» ή «Πορδαλάς» (Θρυλόριο), ο οποίος με τη δύση του ήλιου εισβάλλει με την ακολουθία του στα σπίτια του χωριού και εμπλέκει τους σπιτονοικοκύρηδες σε περιπέτειες «εξαπατώντας» τους.

Η απαγωγή της νύφης παίζει κι εδώ καθοριστικό ρόλο, καθώς μετά από αλλεπάλληλες εικονικές συμπλοκές μεταξύ των τελεστών, το νέο ζευγάρι, η νύφη και ο γαμπρός, κατορθώνουν να σμίξουν, στεφανώνονται μάλιστα από τον παπά που εισέρχεται στο τέλος στο θίασο επιβάλλοντας την τάξη. Με τη συνοδεία ποντιακής λύρας και νταουλιού χορεύοντας και διασκεδάζοντας, τα «Μωμογέρια» εγκαταλείπουν το ένα σπίτι για να επισκεφθούν το επόμενο, όπου θα προβούν σε ανάλογους, νέους αυτοσχεδιασμούς και μιμικές πράξεις.

Το έθιμο της καμήλας

theofaneia 6 Τα πανάρχαια έθιμα των Θεοφανείων στην Ανατολική Μακεδονία

Το έθιμο τελείται στις 7 και 8 Γενάρη στην Πετρούσα της Περιφερειακής Ενότητας Δράμας. Η εικονική καμήλα, με τη συνοδεία ομάδας τελεστών, τελεί το δρώμενο με κορύφωση την εικονική σπορά και το θερισμό καθώς και τη σατυρική αναπαράσταση του τοπικού γάμου.

Ο συμβολισμός αυτού του καρτερικού ζώου με την απαράμιλλη αντοχή στην πείνα και τη δίψα κάτω από αντίξοες συνθήκες, δείχνει τις περιπέτειες του ανθρώπου μέσα στη ζωή και το χρόνο και την αποφασιστικότητά του να συνεχίσει να παλεύει κόντρα στις ελλείψεις και τις στερήσεις.

ΑΠΕ-ΜΠΕ / Ναυτεμπορική

 

Related posts:

Want more of this? See these Posts:

  1. Σέρρες-Ήθη κι έθιμα των Χριστουγέννων, της Πρωτοχρονιάς και των Θεοφανείων
  2. Κύπρος-Οδοιπορικό του καθηγητή Β. Καραγιώργη στην ανατολική εσχατιά της πάλε ποτέ Βυζαντινής Αυτοκτατορίας
  3. Τραγικά τα Δικαιώματα των Γυναικών στην Τουρκία
  4. Λιτόχωρο- Ο πρόεδρος της Δημοκρατίας στην τελετή λήξης του 10ου Παγκόσμιου Συνεδρίου των Παμμακεδονικών Ενώσεων- Μήνυμα προς την ΠΓΔΜ να εγκαταλείψει “τα αλυτρωτικά οράματα της
  5. Καταδικαστική Ανακοίνωση για τα χτεσινά γεγονότα στα Σκόπια από το Παρατηρητήριο των Συμφωνιών του Ελσίνκι στην πΓΔΜ
Comments