ΥΠΠΟ: Ανασκαφικά και ιστορικά δεδομένα για τον τάφο του Φιλίππου Β’

 

Phillipos II  Aigai ΥΠΠΟ: Ανασκαφικά και ιστορικά δεδομένα για τον τάφο του Φιλίππου ΒΕλεφαντοστέινο πορτρέτο του Φιλίππου Β’

Προσφάτως δημοσιεύτηκε στο αμερικανικό περιοδικό Proceedings of the National Academy of Sciences (PNAS) μελέτη των παλαιοανθρωπολόγων Α. Μπαρτσιώκα και Juan Luis Arsuaga που αφορά σε οστά που βρέθηκαν στον κιβωτιόσχημο τάφο (τάφος Ι) της βασιλικής ταφικής συστάδας που ανασκάφηκε την δεκαετία του εβδομήντα από τον αείμνηστο καθηγητή Μανόλη Ανδρόνικο στη Μεγάλη Τούμπα των Αιγών. Στην μελέτη αυτή διατυπώνεται η άποψη ότι τα κατάλοιπα ανδρικού σκελετού ανήκουν στον Φίλιππο Β΄, ενώ τα κατάλοιπα γυναικείου και βρεφικού σκελετού ανήκουν στην τελευταία σύζυγο του μακεδόνα βασιλιά Κλεοπάτρα και την θυγατέρα της Ευρώπη, άποψη που είχε προταθεί και παλιότερα από τον ιστορικό E. Borza, αλλά δεν έγινε αποδεκτή από την επιστημονική κοινότητα.

Μολονότι υπάρχει πληθώρα σχετικών επιστημονικών δημοσιεύσεων, επειδή, όπως φάνηκε και από πρόσφατα δημοσιεύματα, το θέμα παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον για το ευρύτερο κοινό, κρίνεται απαραίτητο, προς αποφυγή σύγχυσης και παρερμηνειών, να δοθούν, συνοπτικά εκ μέρους της Αρχαιολογικής Υπηρεσίας, τα παρακάτω ανασκαφικά-ιστορικά δεδομένα που είναι απαραίτητα για την ορθή κατανόηση και συνακόλουθα την ερμηνεία των συγκεκριμένων ευρημάτων:

1. Οι κ.κ. Α. Μπαρτσιώκας και Juan Luis Arsuaga εξέτασαν τμήμα και όχι το σύνολο των οστών που βρέθηκαν στο τάφο Ι.

2. Ο τάφος Ι της Μεγάλης Τούμπας των Αιγών, ένα μνημείο που έχει τη μορφή κιβωτίου (κιβωτιόσχημος), είναι ο μικρότερος και λιγότερο μνημειακός της βασιλικής ταφικής συστάδας που περιλαμβάνει επίσης δύο μεγάλους ασύλητους μακεδονικούς (τον τάφο ΙΙ που αναγνωρίσθηκε από τον Μανόλη Ανδρόνικο ως τάφος του Φιλίππου Β΄ και τον τάφο ΙΙΙ που ομόφωνα αποδίδεται στον Αλέξανδρο Δ΄, γιο του Μεγαλέξανδρου και της Ρωξάνης) και έναν τρίτο επίσης μακεδονικό συλημένο και κατεστραμμένο σε μεγάλο βαθμό (“τον τάφο με τους ελεύθερους κίονες” που χρονολογείται στις αρχές του 3ου αι. π.Χ. και είναι ο νεώτερος της ομάδας).

3. Ο κιβωτιόσχημος τάφος Ι, στο εσωτερικό του οποίου σώζεται η τοιχογραφία με την παράσταση της αρπαγής της Περσεφόνης, ήταν συλημένος, ωστόσο περιείχε αρκετά χαρακτηριστικά πήλινα αγγεία που χρονολογούν με ασφάλεια το μνημείο και την ταφή στις τελευταίες δεκαετίες του πρώτου μισού του 4ου αι. π.Χ. με ύστατο όριο το 350 π.Χ. Ωστόσο, όπως είναι πολύ καλά γνωστό από τις αρχαίες πηγές, ο Φίλιππος Β΄ δολοφονήθηκε το 336 π.Χ., ενώ η Κλεοπάτρα εκτελέστηκε κάποιους μήνες μετά τον θάνατο του συζύγου της, υπάρχει δηλαδή μια σημαντική χρονική απόσταση που είναι δύσκολο, αν όχι αδύνατο να γεφυρωθεί.

4. Τα οστά του νεκρού που η εν λόγω μελέτη επιχειρεί να συσχετίσει με τον Φίλιππο Β΄ και μάλιστα τα οστά των ποδιών (κνήμες, αλλά και τα οστάρια του άκρου ποδός) βρέθηκαν όχι στο δάπεδο του τάφου, όπως τα οστά της γυναίκας και του νεογνού, αλλά ψηλότερα (περίπου 20 εκατοστά)επάνω σε στρώση με πέτρες και θραύσματα πωρολίθων, μέσα στα χώματα της επίχωσης που εισχώρησαν στον τάφο μετά την τυμβωρυχία . Το γεγονός της ανεύρεσης των οσταρίων σε συνάφεια με τις κνήμες μαρτυρεί “συνάρθρωση” δηλαδή παρουσία μυϊκών ιστών και αποκλείει την πιθανότητα να προέρχονται από την διασάλευση της παλιότερης ταφής (το σώμα της γυναίκας ήταν απολύτως διαλυμένο και τα οστά της βρέθηκαν ανακατεμένα και μαζεμένα σε δυο ομάδες ακριβώς επάνω στο κονίαμα του δαπέδου). Είναι προφανές ότι το σώμα του νεκρού στον οποίο ανήκουν τα εν λόγω οστά αποτέθηκε ή “απορρίφθηκε” στον τάφο μετά την τυμβωρυχία, η οποία, όπως δείχνει η ανασκαφική στρωματογραφία, σχετίζεται με την καταστροφή και την διαρπαγή του γειτονικού υπέργειου “ηρώου”.

5. Η καταστροφή της βασιλικής νεκρόπολης των Αιγών είναι ένα γεγονός που μαρτυρείται από τις αρχαίες πηγές και έχει επιβεβαιωθεί απόλυτα από την αρχαιολογική σκαπάνη. Είναι μάλιστα γνωστό ότι συνέβη το 276/5 π.Χ. , όταν οι Γαλάτες μισθοφόροι του Πύρρου κατέλαβαν την αρχαία μακεδονική μητρόπολη. ‘Όπως δείχνουν τα ευρήματα από τις επιχώσεις της (κεραμεική, νομίσματα κλπ.), η Μεγάλη Τούμπα που κάλυψε τη συστάδα των βασιλικών τάφων και σφράγισε τον συλημένο τάφο Ι και τα κατάλοιπα του “ηρώου”, το οποίο βρίσκεται ακριβώς δίπλα του, κατασκευάστηκε πριν τα μέσα του 3ου αιώνα π.Χ. Δηλαδή, το περιστατικό με τον νεκρό άνδρα που τοποθετήθηκε ή “απορρίφθηκε” μέσα στον συλημένο πια κιβωτιόσχημο τάφο Ι πρέπει να συνέβη ανάμεσα στο 276/5 και 250 π.Χ. Αξίζει να σημειωθεί ότι ανάλογα φαινόμενα “απόρριψης” νεκρών ανδρών έχουν παρατηρηθεί και σε άλλους συλημένους τάφους των βασιλικών συστάδων των Αιγών και έχει ήδη προταθεί από τους ανασκαφείς η πιθανότητα να πρόκειται για τυμβωρύχους.

6. Ο εν λόγω νεκρός δεν είναι καμένος, ωστόσο, όπως μαρτυρείται από τις αρχαίες πηγές και όπως έχει αποδειχθεί από τα πλουσιότατα ανασκαφικά ευρήματα, ήδη από τις αρχές του 6ου προχριστιανικού αιώνα, η καύση και μάλιστα σε μεγαλοπρεπείς πυρές συνοδεία προσφορών αποτελεί τον κανόνα για τους μακεδόνες βασιλείς, έθιμο που στα χρόνια του Φιλίππου Β΄ και του Μεγαλέξανδρου έχει επεκταθεί και στους Εταίρους.

7. Το επιχείρημα στο οποίο οι κ.κ. Α. Μπαρτσιώκας και Juan Luis Arsuaga στηρίζουν την ερμηνεία τους είναι η διαπίστωση τους ότι πρόκειται για άτομο ηλικίας περίπου 45 χρονών με τραύμα στο πόδι, ωστόσο ούτε η μέση ηλικία, ούτε η χωλότητα αποτελούν αποκλειστικό χαρακτηριστικό γνώρισμα του Φιλίππου Β΄. Αντίθετα τα ανασκαφικά δεδομένα καθιστούν απίθανη την προτεινόμενη ταύτιση του άνδρα, οστά του οποίου βρέθηκαν στον τάφο Ι, με τον Φίλιππο Β΄ και γενικότερα με κάποιο μέλος της βασιλικής οικογένειας. Προφανώς ο τάφος ανήκει στη γυναίκα και το βρέφος που κατά τον πρώτο μελετητή των οστών καθηγητή J. Musgrave ήταν έμβρυο ή νεογέννητο, οπότε είναι πιθανόν η γυναίκα να πέθανε στη γέννα. Τη συσχέτιση με γυναίκα ενισχύει τόσο η θεματική των τοιχογραφιών -Αρπαγή της Περσεφόνης, Δήμητρα, Μοίρες- όσο και τα κτερίσματα που βρέθηκαν στον τάφο -κατάλοιπα κοσμημάτων, μυροδοχεία, μαρμάρινα αγγεία κοχύλια- αλλά και η παντελής έλλειψη όπλων ή θραυσμάτων όπλων.

Η γυναίκα αυτή που δεν αποκλείεται να είναι μια από τις πρώτες συζύγους του Μακεδόνα βασιλιά ο οποίος βρίσκεται ενταφιασμένος στον γειτονικό τάφο ΙΙ και ταυτίστηκε από τον Μανόλη Ανδρόνικο με τον Φίλιππο Β΄, μια ταύτιση που ενισχύεται από όλα τα νεότερα ανασκαφικά δεδομένα των Αιγών και στην οποία επανέρχονται με πληθώρα κατηγορηματικών επιχειρημάτων Έλληνες και ξένοι αρχαιολόγοι, ιστορικοί και παλαιοανθρωπολόγοι, όπως ο Μ. Χατζόπουλος, η Αγγελική Κοτταρίδη, ο Robin Lane Fox, o J. Musgrave κλπ. σε σειρά μελετών και άρθρων  που δημοσιεύτηκαν από το 2011 και εξής.

The golden larna x of Philip ΙΙ ΥΠΠΟ: Ανασκαφικά και ιστορικά δεδομένα για τον τάφο του Φιλίππου ΒThe golden larnax of Philip ΙΙ

Greek Ministry of Culture: Archaeological Excavations And Historical Facts about Philip II’s Tomb

It was recently published in the American journal ”Proceedings of the National Academy of Sciences (PNAS)” a paleoanthropological study by Mr. A. Bartsiokas and Mr. Juan Luis Arsuaga , concerning bones that have been found in the cist tomb (Tomb I) of the Royal Burial Cluster, excavated in the ’70s by the late professor Manolis Andronikos in the Great Tumulus at Aigai. In this study Mr. A. Bartsiokas and Mr. Juan Luis Arsuaga claim that the male skeletal remains belong to Philip II, while the female and infant skeletal remains belong to the last wife of the king of Macedon, Cleopatra and her daughter Europe. The same had been proposed earlier by the historian E. Borza but it was not accepted by the scientific community.

Although there is an abundance of relevant scientific publications, because the theme is of particular interest to the public, it is necessary, in order to avoid confusion and misunderstandings, to provide in summary the following archaeological-historical data necessary for the proper understanding and thus the interpretation of specific findings:

1.Mr. A. Bartsiokas and Mr. Juan Luis Arsuaga examined part and not all of the bones found in the Tomb I.

2.The Tomb I of the Great Tumulus at Aigai, is a monument that has the form of a cist (box-shaped )and it is the smallest and less monumental tomb of the Royal Burial Cluster, which also includes two large unplundered Macedonian Tombs (Tomb II recognized by Manolis Andronikos as the tomb of Philip II and Tomb III unanimously attributed to Alexander IV, son of Alexander the Great and Roxane) and a third Macedonian Tomb looted and heavily damaged (“The free standing columns Tomb”), dating to the early 3rd c. BC which is the latest dated of the cluster.

3. The cist Tomb I, in the interior of which is preserved the fresco depicting the abduction of Persephone, was plundered, but it contained several clay vessels, safely dating the tomb and the original burial in the last decades of the first half of the 4th century. BC, with the upper limit in 350 BC. However, as is well known from the ancient written sources, Philip II was assassinated in 336 BC, and his wife Cleopatra was executed a few months after his death. Thus there is a substantial period of time that is difficult if not impossible to bridge.

4. The bones of the deceased that this study attempts to link with Philip II, in particular the bones of the legs (shins and the ossicles of the foot) were not found on the floor of the tomb, like the bones of a woman and her neonate, but they were found about 20 cm higher of the original burial, on a layer containing stones and limestone fragments, within the soil of backfill that came into the grave after its looting. The fact of finding bones in connection with each other, belonging to a shin , signifies “articulation”, i.e. the presence of muscle tissue that hold them altogether, and eliminates the possibility that these bones came from the disturbance of the original burial (the woman’s body was completely dissolved and her bones were found mixed and gathered in two groups on the mortar of the floor). It is obvious that the body of the deceased to whom these bones belong are deposited or “rejected” in the grave after the looting of the tomb, which, as the stratigraphy indicated, is associated with the destruction and plunder of the neighboring overground “Heroon”.

5.The destruction of the royal necropolis of Aigai is a historical fact attested by the ancient written sources and has absolutely confirmed by the archaeological excavations. It is a fact happened in 276/5 BC, when the Gauls mercenaries of Pyrrhus occupied the ancient Metropolis of the Kingdom of Macedon. As indicated by the findings of the debris (pottery, coins etc.), the Great Tumulus which covered the cluster of royal tombs and sealed the looted tomb I and the remains of “Heroon”, which is right next to it, was built before the mid-3rd century BC . Thus, the incident with the dead man who was placed or “rejected” in the looted cist Tomb I must have happened between 276/5 and 250 BC. It is worth noting that similar phenomena of “rejection” of dead men have been noticed in other looted tombs of royal clusters of Aigai and has already been suggested by the excavators the possibility that such skeletons belong to tomb robbers.

6.The dead is not crimated, however, as evidenced by the ancient sources and demonstrated by the very rich archaeological findsof Aigai, since the early 6th century BC, cremation in grand pyres with burial offers is the norm for the Macedonian kings, a custom which during the reign of Philip II and Alexander the Great expanded to the Royal Companions.

7.The argument on which Mr. A. Bartsiokas and Mr. Juan Luis Arsuaga support their interpretation is the claim that the person is about 45 years old with trauma to the leg. The average age or lameness are not exclusive identification characteristics of Philip II. On the contrary the data from the excavation make the proposed identification unlikely. The man, whose bones were found in the tomb I could not be Philip II or any other member of the royal family. Apparently the tomb belongs to the woman. Her baby according to the first scholar who studied the bones, Professor J. Musgrave, was fetus or newborn, so it is likely that the woman died in childbirth. The link with a woman reinforces both the thematic of the wall paintings -Abduction of Persephone, Demeter, Moires- and the grave goods found in the tomb -fragments of jewelry, perfume bottles, marble seashells-shaped vessels and the complete lack of weapons or weapons fragments.

It is not impossible that the woman was one of the first wives of the King of Macedon who is buried at the nearby Tomb II and identified by Manolis Andronikos with Philip II, an identification which is enhanced by all the latest excavation data from Aigai. Numerous explicit arguments, published in series of studies and articles from 2011 onwards by Greek and foreign archaeologists, historians and paleoanthropologists, like M. Hatzopoulos, A. Kottaridi, Robin Lane Fox, J. Musgrave et al. reinforce this identification with Philip II.

Κράτα το

Κράτα το

Related posts:

Want more of this? See these Posts:

  1. Βρετανικό Foreign Office – 1925 “Η διεκδίκηση φυλετικής και οικονομικής αυτονο­μίας για τη Μακεδονία, είναι ένα σύγχρονο δημιούργημα χωρίς την παραμικρή στήριξη σε ιστορικά δεδομένα”
  2. Αρχαιολόγοι ίσως ανακάλυψαν τον τάφο του Κοθήλα, πεθερού του Φιλίππου Β’ της Μακεδονίας
  3. Ψάχνουν τον τάφο της γυναίκας του Μεγ. Αλεξάνδρου
  4. Τι είχε αποκαλύψει για τον τάφο του Μεγάλου Αλεξάνδρου ο Πρόεδρος της Βουλής της Ινδονησίας;
  5. Αναζητώντας τον τάφο του Μεγάλου Αλεξάνδρου
Comments