Ο τάφος του Αλκέτα (Photo @Το Βήμα)

Του Μ. Α. Τιβέριου*

Σε μια πρόσφατη πολυήμερη εξόρμη­ση με μεταπτυχιακούς φοιτητές σε αρχαιολογικούς χώρους της σημερινής Τουρκίας στάθηκε αφορμή να γνωρίσω από κονιά την Τερμησσό, μια πόλη της αρχαίας Πισιδίας, κτισμένη σε υψόμετρο πάνω από 1.000 μ., περίπου 34 χιλιόμετρα βορειο­δυτικά της Αττάλειας. Πρέπει να ομολο­γήσω ότι μέχρι πρότινος λίγα πράγματα ήξερα για τις αρχαιότητες και γενικά για την ιστορία της αρχαίας αυτής πόλης. Μα­κριά από σύγχρονους οικισμούς, σκαρ­φαλωμένη σε δυσπρόσιτα βουνά και ενταγμένη σήμερα μέσα σε ένα όχι τεχνι­κά διαμορφο)μένο, αλλά φυσικό πάρκο με ενδιαφέρουσα πανίδα και χλωρίδα, μας αποζημίωσε δεόντως για τα ανηφο­ρικά και μερικές φορές κακοτράχαλα μο­νοπάτια που έπρεπε να ανεβούμε για να γνωρίσουμε από κοντά τα μνημεία της. Μνημεία που, όχι σπάνια, σώζονται σε εξαιρετικά μεγάλο ύψος, όπως, π.χ., τα τείχη, το θέατρο, το γυμνάσιο με τα λου­τρά, το βουλευτήριο – ωδείο, μερικοί να­οί, κιστέρνες, το υδραγωγείο καθώς και ποικίλα ταφικά μνημεία. Και να σκεφτεί κανείς ότι η Τερμησσός ουσιαστικά δεν έχει ακόμη γνωρίσει τη σκαπάνη των αρ­χαιολόγων.

  Στους αρχαίους Ελληνες η περιοχή ήταν από παλιά γνωστή. Ο ποιητής της Ιλιάδος ήξερε ότι ένας από τους

άθλους που υποχρεώθηκε να κάνει ο Βελλεροφόντης, ο ξακουστός ήρωας της Κορίν­θου, από τον Ιοβάτη, τον βασιλιά της Λυ­κίας, ήταν να εξοντώσει τους πολεμοχα­ρείς Σολύμους που ζούσαν στα μέρη αυ­τά. Στην περιοχή έδειχναν τον «χάρακα» (: το στρατόπεδο) του Βελλεροφόντη και τον τάφο του γιου του Πεισάνδρου (ή Ισάνδρου), που είχε πέσει νεκρός από το χέρι του ίδιου του θεού του πολέμου, του Αρη.

 

Το αρχαίο Θέατρο της Τερμησσού

Στο ιστορικό προσκήνιο η Τερμησσός γίνεται γνωστή με την εκστρατεία του M. Αλεξάνδρου. Στα 334-333 π.Χ. ο μακεδό­νας στρατηλάτης, θέλοντας να περάσει από την Παμφυλία στη Φρυγία, έφθασε στα μέρη των Τερμησσέων. «Οι δε άν­θρωποι ούτοι το μεν γένος Πισίδαι εισί βάρβαροι» μας λέει ο Αρριανός και «χω­ρίον… οικούσιν υπερύψηλον και παντή απότομον και η οδός παρά την πόλιν χα­λεπή». Ο δρόμος αυτός, ανάμεσα σε δυο ψηλά βουνά, είναι ο μόνος της περιοχής που οδηγεί προς Βορράν και ήταν δυνα­τόν ακόμη και μια ολιγοπρόσωπη φρου­ρά να τον κάνει απροσπέλαστο. Ο Αλέ­ξανδρος κατάφερε να εκδιώξει από το πέ­ρασμα αυτό τους Τερμησσείς, ωστόσο την ίδια την πόλη τους δεν την κατέλαβε επει­δή κάτι τέτοιο θα του έπαιρνε πολύ χρό­νο. «Εχω να κάνω πιο σπουδαία πράγμα­τα από το να καταλάβω μια γερακοφω- λιά» φέρεται να είπε και οδήγησε τα στρα- τεύματά του προς τη Φρυγία.

Λίγο αργότερα, στα 319 π.Χ., στην πό­λη αυτή εξελίχθηκε ένα δραματικό γεγονός, που σχετίζεται με τις εμφύλιες συρράξεις που ξέσπασαν ανάμεσα στους στρατηγούς του Μ. Αλεξάνδρου μετά τον θάνατο του. Εδώ κατέφυγε, κυνηγημένος από τον Αντί­γονο τον Μονόφθαλμο, ο Αλκέτας. Στρα­τηγός και αυτός, ήταν αδελφός του γνω­στού Περδίκκα, ο οποίος, μετά τον θάνα­το του Αλεξάνδρου, είχε οριστεί επιμελήτης της βασιλείας και έτσι είχε πάρει κεφάλι φάλι οτην κούρσα της διαδοχής. Ο Αλκέτας, μετά τη δολοφονία του αδελφού του το 321 π.Χ., είχε συνάψει φιλικές σχέσεις με τους νέους της Τερμησσού, γι’ αυτό και οι τελευταίοι δεν ενέδιδαν στις πιέσεις του Αντιγόνου, που ζητού­σε επίμονα την παράδοση του. Απομα­κρύνθηκαν όμως με τέχνασμα από την πόλη τους και έτσι η σύλληψη του Αλκέτα έγινε εύκολη υπόθεση. Εκείνος όμως τελικά προτίμησε να αυτοκτονήσει παρά να πέσει στα χέρια του αντιπάλου του. Για τρεις ημέρες ατίμαζε ο Αντίγο­νος το άψυχο σώμα του άλλοτε συνα­γωνιστή του και, όταν εκείνο άρχισε να σαπίζει, το άφησε άταφο και εγκατέ­λειψε την Πισιδία. Οι νέοι της Τερμησ­σού, επιστρέφοντας στην πόλη τους, πε­ριμάζεψαν το κακοποιημένο πτώμα του φίλου τους, το οποίο «λαμπρώς εκή- δευσαν».

Ηδη από τον 19ο αιώνα ένα ξεχω­ριστό ταφικό κτίσμα στο βορειοδυτι­κό νεκροταφείο της Τερμησσού, λα­ξευμένο σε βραχώδη τοιχώματα που σχηματίζουν έναν σπηλαιώδη χώρο, εί­χε αναγνωριστεί ως ο τάφος του Αλ- κέτα. Πολύ πιθανόν με την προσθήκη κιόνων να διαμορφο)νόταν εδώ και μια ναόσχημη πρόσοψη. Πρόκειται για ένα ιδιόμορφο μνημείο που συνδυάζει στοιχεία κυρίως της τοπικής ταφικής αρχιτεκτονικής και της ελληνικής – μακεδονικής ταφικής εικονογραφίας. Στο αριστερό μέρος του τάφου δεσπόζει η ανάγλυφη μορφή ενός κρανοφόρου και θωρακοφόρου ιππέα, περίπου σε φυσικό μέγεθος. Προφανώς πρόκειται για τον ίδιο τον Αλκέτα, ο οποίος με ανεμίζουσα χλαμύδα οδηγεί το καλπάζον άλογό του προς τα δεξιά. Δεξιότερα εικονίζονται ανάγλυφα τα όπλα που χρησιμοποιούσε όταν μαχόταν πε­ζός και πιο συγκεκριμένα το κράνος, οι κνημίδες, το ξίφος με λαβή διαμορ­φωμένη σε κεφάλι αετού και η στρογ­γυλή ασπίδα του, δίπλα στην οποία εί­χε χαραχθεί επιγραφή, δυστυχώς δυ­σανάγνωστη σήμερα.

Στη μακριά πλευρά του τάφου λα­ξεύτηκε μια οστεοθήκη και δίπλα σ’ αυτήν το νεκρικό κρεβάτι με πλούσια διακοσμημένα πόδια. Το τελευταίο και ένα μακρύ υποπόδιο, που το συνοδεύει βρίσκονται κάτω από μια ελαφριά αετωματική κατασκευή, το κατοπερο τμήμα της οποίας κλείνει με ένα δι­χτυωτό παραπέτο. Το ασυνήθιστο αυ­τό κτίσμα, πάνω από το οποίο πετά ένας μεγαλοπρεπής αετός, που έχει πιάσει με τα γαμψά του νύχια ένα φί­δι, πιθανόν να υποδηλώνει τον χώρο μέσα στον οποίο νοείται η νεκρική κλί­νη. Η παρουσία του φιδοκτόνου αε­τού, σίγουρα ένας καλός οιο)νός για τον νεκρό, ενισχύει ακόμη περισσότε­ρο τη σκέψη ότι αυτός ήταν πράγματι ένα σημαίνον πρόσωπο. Ακόμη δεξιότερα έχει αποδοθεί ένα τριποδικό στρογγυλό τραπέζι και δίπλα του διά­φορα σκεύη, όλα χρήσιμα στον κάτο­χο του τάφου για την άλλη του ζωή στον Κάτω Κόσμο. Ειδικότερα τα δο­χεία που θα δέχονταν και τις σπονδές και γενικότερα τις προσφορές, όπως, π.χ., κρασί, των Τερμησσέων φίλων του Αλκέτα, που θα μαζεύονταν σε τα­κτά χρονικά διαστήματα στον τάφο του τιμώντας τη μνήμη του.

Μέσα στην κακοτυχία του ο Αλκέτας στάθηκε και τυχερός. Η γενέθλια γη της μακεδονικής Ορεστίδος – από εκεί καταγόταν η οικογένειά του – δεν τον δέχτηκε τελικά στα σπλάχνα της και είναι γνωστό ότι για τους αρχαί­ους Ελληνες ο ενταφιασμός μακριά από την πατρίδα δεν ήταν ό,τι καλύ­τερο θα μπορούσε να τους συμβεί. Πιο φοβερό όμως ήταν να μείνουν άταφοι. Και άταφο ήθελε τον Αλκέτα ο άλλο­τε συμπολεμιστής του Αντίγονος. Πρό­σφερε το άψυχο κουφάρι του βορά στα αρπακτικά όρνεα, παραβιάζοντας έτσι τους ασάλευτους θεϊκούς νόμους που ορίζουν ότι κάθε άνθρωπος έχει το δι­καίωμα της ταφής. Ευτυχώς όμως γι’ αυτόν οι αλλοεθνείς φίλοι του, τους οποίους απέκτησε στη «βαρβαρικήν» Πισιδία, τον έσωσαν από τον ατιμωτι­κό θάνατο στον οποίο τον είχε κατα­δικάσει ο ομοεθνής του Αντίγονος. Τον «εκήδευσαν λαμπρώς» και του έστη­σαν «θαυμαστόν» μνήμα, που σώζεται ως τις ημέρες μας.

(*) ο Μ. Α. Τιβέριος είναι καθηγητής κλασσικής αρχαιολογίας στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης

Πηγή: Το Βήμα, 30 Ιουλίου 2000

Share on Facebook

No related posts.

Tags: αρχαιολογία, αλκέτας, μακεδόνες, μιχάλης τιβέριος, επώνυμος μακεδόνας, τάφος, το βήμα, τερμησσός, πισιδία

This entry was posted on Saturday, July 31st, 2010 at 4:43 am and is filed under Ancient Macedonian History, Archaeology, Macedonian Culture. You can follow any responses to this entry through the RSS 2.0 feed. You can leave a response, or trackback from your own site.